امام خمینی(ره) و حسن البنا پیرامون نظام سیاسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه بوعلی سینا

2 دانشجوی دکتری انقلاب اسلامی دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

مقاله حاضر تلاش می‏کند تا با بررسی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) و حسن‌البنا به مبانی اندیشه سیاسی، وجوه اشتراک و تمایز رهبری مذهبی در ایران و مصر بپردازد. با عنایت به این موضوع، فرایند تاسیس دولت و نظام سیاسی در ایران و مصر، از مباحث مهم و درخور توجه پژوهشگران و محققین این حوزه است. پژوهش ضمن بررسی گفتمان سیاسی در اندیشه امام خمینی(ره) و حسن البنا، کوشش می‏کند با خوانشی از اندیشه دو رهبر سیاسی–معنوی، علل موفقیت امام خمینی(ره) و ناکامی نهضت حسن‌البنا در تأسیس نظام سیاسی را نشان دهد. پژوهش در صدد پاسخ دهی به این سوال اساسی است که، گفتمان سیاسی امام خمینی و حسن البنا چه بوده است، چرا نتایج یکی به تشکیل نظام سیاسی انجامیده و دیگری این­گونه نشده است؟ نگارندگان بر این باور هستند که، تفاوت در مبانی اندیشه سیاسی و کارکرد دال­های گفتمانی شکل گرفته در اندیشه­ هر دو رهبر دینی، سبب به ثمر نشستن گفتمان امام(ره) و به نتیجه­ عملی نرسیدن گفتمان حسن البنا شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Reading the thoughts of Imam Khomeini, Hassan al-Banna on the political system

نویسندگان [English]

  • abdoallah ataee 1
  • behzad Ghasemi 2
چکیده [English]

This paper attempts to examine the political thought of Imam Hassan al-Banna and Political Foundations, commonality and distinctiveness of their religious leadership in Iran and Egypt. With regard to this issue, the government and the political establishment in Iran and Egypt, an important issue that deserves the attention of researchers in the field of political science and political thought. Research to investigate the political discourse in the thoughts of Imam Khomeini, Hassan al-Banna, seeks the causes of success and failure of the movement of Imam Hassan al-Banna founded the political system to show. The study seeks to answer the basic question is, what are the political discourse of Imam Hassan al-Banna and, as a result led to the formation of the political system and not the other way? The authors believe that the difference in the principles of political thought and discourse function Dal¬Hay Andyshh¬ formed in both the religious leader, would bring the discourse of Imam Hassan al-Banna's discourse is not reaching the practical consequence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imam Hassan al-Banna
  • political discourse
  • the leadership of the Islamic movement
  • ijtihad

-         اخوان­کاظمی، بهرام (1377)، پایگاه عدالت در اندیشه سیاسی اسلام، رساله چاپ نشده، دانشگاه تهران.

-     اخوان­کاظمی، بهرام (1385)، نقد و ارزیابی نظریه کاریزمایی در تبیین رهبری امام خمینی(ره)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-     امرایی، حمزه (1383)، انقلاب اسلامی و جنبش­های اسلامی معاصر، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-     بابی، سعید (1379)، هراس بنیادین اروپامداری و ظهور اسلام­گرایی، ترجمه­ی غلام­رضا جمشیدی­ها و موسی عنبری، تهران: دانشگاه تهران.

-     البنا، حسن‏ (‏1945)، «العروبة و الاسلام»، دوهفته‏نامه اخوان‏المسلمین، شماره ‏18.

-     البنا، حسن (1978) منبر الجمعه (‌مجموعه احادیث الجمعه المنشوره بجریده الاخوان‌المسلمین الیومیه‌ـ اسکندریه:‌دارالدعوه .

-     البنا، حسن (1978)، حدیث الجمعه، ذکرى جریدة الاخوان المسلمین الیومیة.

-     البنا، حسن (۱۹۸۳)، مذاکرات الدعوه و الداعیه، المکتب الاسلامی، چاپ پنجم.

-     البنا، حسن (1984)، مجموعه الرسائل، الناشر: امکتبه التوفیقیه.

-     بهروزلک، غلامرضا (1386)، «کاربرد تحلیل‏های گفتمانی در مطالعات سیاسی اسلامی»، مجموعه مقالات روش‏شناسی در مطالعات سیاسی اسلام، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

-     جلیلی، هدایت (1374)، نهاد مرجعیت در دوران نهضت و نظام، مجموعه مقالات انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن، قم: نشر معارف.

-     جمشیدی، محمدحسین (1380)، مفهوم عدالت در اندیشه­ی سیاسی امام خمینی(ره)، مجله انقلاب اسلامی، تابستان، شماره 36.

-     حسینی­زاده، محمدعلی (1386)، اسلام سیاسی در ایران، قم: دانشگاه مفید.

-     حقیقت، سیدصادق (1388)، گونه­شناسی ارتباط دین و سیاست در اندیشه سیاسی شیعه، قم: فصلنامه مفید، شماره 44.

-     خمینی، روح الله (1370)، صحیفه نور: مجموعه رهنمودهای امام خمینی (22 جلد)، تدوین سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.

-     خمینی، روح الله (1376)، اسلام ناب محمدی در کلام و پیام امام خمینی(ره)، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-     خمینی، روح‏الله (1388)، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-     خمینی، روح­الله (1372)، کلمات قصار؛ پندها و حکمت­ها، تهران: چاپ نخست، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-     خواجه سروی، غلامرضا (1391)، انقلاب اسلامی و گفتمان سیاسی شیعه در عراق، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال اول ، شماره 3.

-     دارینی، محمود (1382)، سیری در اندیشه امام خمینی(ره)، مجله انقلاب اسلامی پاییز، شماره 46.

-     دهقانی­فیروز آبادی، سید جلال و آجورلو، حسین(1392)، مقایسه تطبیقی رهبری در انقلاب اسلامی ایران و انقلاب مصر، فصل­نامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره24.

-     دین­پرست، فائز (1389)، تحلیل گفتمان ولایت فقیه در نظام سیاسی ایران، تهران: دانشگاه امام صادق.

-     رزق، جابر (1384)، دین و دولت در اندیشه شهید حسن البنا، ترجمه محمدجواد حجتی کرمانی، تهران: انتشارات اطلاعات.

-     روا، الیویه (1378)، تجربه­ی اسلام سیاسی، تهران: مرکز انتشارات بین­المللی صدرا.

-     الشرقی، عبدالمجید (1992)، «مشکله الحکم  فی الفکر  الاسلامی الحدیث»، مجله الاجتهاد، شماره 14 چاپ بیروت، سال چهارم.

-     عمیدزنجانی، عباسعلی (1378)، تأملی در فقه سیاسی شیعه. فصلنامه علوم سیاسی، سال اول، شماره چهارم، بهار.

-     عنایت، حمید (1363)، سیری در اندیشه سیاسی عرب: از حمله ناپلئون به مصر تا جنگ جهانی دوم. تهران: امیر کبیر.

-     فرهی، عبدالله و آئینه­وند، صادق (390)، بررسی سیر رشد و ساختار تشکیلاتی جنبش اخوان­المسلمین بین سال­های 1928-1952، فصل­نامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، شماره26، زمستان.

-     فوزی، یحیی (1388)، اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، قم: معاونت پژوهش دانشگاه معارف اسلامی.

-     فوزی، یحیی و پایاب، بهروز (1390)، مقایسه تطبیقی اشتراکات و افتراقات اندیشه سیاسی جنبش اسلامی اخوان­المسلمین در مصر و جنبش اسلامی شیعی در ایران، فصلنامه شیعه­شناسی، شماره 36، زمستان.

-     فولادی، محمد (1387)، «استراتژی وحدت در جهان اسلام در اندیشه امام خمینی(ره)»، فصلنامه معرفت، سال هفدهم، شماره 126.

-     فیرحی، داوود (1384)، نظام سیاسی و دولت در اسلام، تهران،‌ سمت.

-     فیرحی، فیرحی (1380)، نظام سیاسی و دولت در اسلام نظام سیاسی شیعه، فصلنامه علوم سیاسی، سال چهارم، شماره16.

-     قادری حاتم (1386)، پراکسیس: تعاطی اندیشه و فعل سیاسی در خاورمیانه، تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و استراتژیک خاورمیانه.

-     کربلایی پازوکی، علی(1383)، اندیشه سیاسی شیعه در عصر غیبت، قم: دفتر نشر معارف.

-     کوثرنشان، محمدرضا و شهبازی، محمد و جواهری کامل، مهدی (1388)، هوش عاطفی و رهبری تحول گرا، ماهنامه تدبیر، سال بیستم، شماره 205.

-     مرادی، مجید (1381)، نظریه دولت در اندیشه حسن البنا، فصل­نامه علوم سیاسی، شماره19، پاییز.

-     میشل، ریچارد (1387)، تاریخ جمعیت اخوان‌المسلمین از آغاز تا امروز. هادی خسروشاهی (مترجم)، انتشارات وزارت امور خارجه.

-     مطهری، مرتضی (1368)، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران: انتشارات صدرا.

-     منوچهری، عباس (1377)، «گفتمان جمهوری و جمهوری گفتمانی»، جمهوریت و انقلاب اسلامی (مجموعه مقالات)، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.

-     وارث، سیدحامد (1384)، رهبری بصیر و الهام­بخش، فصلنامه کمال مدیریت، سال سوم، شماره هشتم و نهم.

-     هراتی، محمدجواد (1386)، باز تفسیر از مفهوم عاشورا و قیام پانزدهم خرداد، مجموعه مقالات همایش پانزدهم خرداد (تهران، سوره مهر).

-     هراتی، محمدجواد (1391)، «تفاوت جایگاه و نقش بیداری اسلامی در انقلاب اسلامی ایران و جنبش بیداری اسلامی مصر»، فصلنامه علمی‌ـ پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 28.

-     هراتی، محمدجواد (1391)، تفاوت نقش و جایگاه رهبری درانقلاب اسلامی و جنبش بیداری اسلامی مصر، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 28.

-     هنری لطیف­پور، یدالله (1375)، فرهنگ سیاسی شیعه و انقلاب اسلامی ایران، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-     هزاوه‏ایی، سیدمرتضی (1391)، «انقلاب اسلامی، بیداری اسلامی و آینده اسلام سیاسی در منطقه»، فصلنامه علمی – پژوهشی پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال اول، شماره 4، 113-141.

-      Anckar, Carsten2008)) ,"On the Applicability of the Most Similar Systems Design and the Most Different Systems Design in Comparative Research." International Journal of Social Research Methodology.

-      Karame, Kari (1996), Social and Economic Resons for the Recruiting to political Islam, Internasjonal politick, No.54.

-      Roy, oliver  (1994), The Faihure of political Islam, London: I. B. Tauris.

-      Harris, Christina Phelps (1964), Nationalism and Revolution in Egypt:     the role of The Muslim Brotherhood, New York: Hyperion press

-      Lijphart, Arend (1971). "Comparative politics and the comparative method". American Political Science Review 65.

-      http://www.ikhwanweb.com/article.php?id=17065

-      http://khosroshahi.org/main/?Page=definition&UID=2740