مبانی، نتایج و تمایزات روش شناسی اصولی اندیشه سیاسی امام خمینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

محقق مرکز اسناد انقلاب اسلامی

چکیده

امام خمینی(ره) به ­عنوان اندیشمندی انقلابی و مؤسس نظامی‌بدیع بر مبنای اصول و بنیان­ های محوری تفکر اسلامی‌و شیعی، صاحب اندیشه و نظرگاه سیاسی خاص و متمایزی نسبت به اسلاف فقیه و اندیشمند خویش بوده اند. تمایزی­ که موجبات تفکر، طرح و برنامه عملی جدیدی در حوزه اندیشه و سیاست  شیعی را فراهم نمود. یکی از حوزه­ ها و مصادر تعین بخش این تمایز، حوزه روش­ شناختی است. در این میان، روش­ شناسی اجتهادی به­ عنوان مسیر و اسلوب فهم و اکتشاف احکام، نقش و اهمیت بسزایی دارد. این در حالیست که، دانش اصول الفقه و علم اصول به­ عنوان ابزار و روش سامان مند اجتهاد و استنباط، متدولوژی فقه سیاسی است و تببین مبانی و مؤلفه­ های آن در نظرگاه فقهی و سیاسی امام، ضروری و تعیین کننده بنیان­ ها و پایه­ های تفکر سیاسی ایشان است. از این­رو در این مقاله با روشی تحلیلی  بر مبنای نظریات اجتهادی و اصولی امام در کتب و منابع دست اول به تبیین مبانی و تمایزات روش­ شناسی اصولی ایشان می پردازیم. در این مسیر ابتدا نظرگاه و تعریف خاص امام از علم اصول و اهمیت ایشان به منابع عرفی و عقلی این علم و مبانی کلامی‌روش اصولی ایشان پرداخته و سپس به چند مورد از قواعد اصولی به­ عنوان نتایج و تأثیر این روش شناسی اصولی نظر می­ افکنیم. آنچنانکه این قواعد اصولی با نظریه­ پردازی بدیع و جدید امام دراین حوزه، پیامدهای تأثیرگذاری بر ساحت سیاست و نظریه حکومتی ایشان بر جای نهاده اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Basics, Results and Distinctions of Principled Methodology of Imam Khomeini's Political Thought

چکیده [English]

As a revolutionary thinker and the founder of an innovative system based on axial principles and fundamentals of Islamic and Shi'ite thinking, Imam Khomeini have had special and distinctive intellectual and political perspective relative to his predecessor scholars and thinkers. This distinction has provided the motives of new thinking and applied program and plan in the domain of Shi'ite thoughts and politics. One of these domains and determinant sources of this distinction is the methodological domain. In this regard, the methodology of Ijtihad has great role and importance as the direction and style of understanding and exploring the laws. Meanwhile, the science of jurisprudence and methodology as the systematic method and tools of Ijtihad and deduction are the methodology of political jurisprudence. Therefore, it is essential to explain its basics and components in Imam Khomeini's legal and political point of view that determines basis and foundations of his political thought. In this way, first Imam Khomeini's specific perspective and definition of methodology is addressed along with the importance he has given to customary and intellectual resources of this science and verbal foundations of his principled approach. Then, a few cases of basic rules are addressed as the results and effect of this principled methodology; since these principled methodologies have had effective consequences on the area of politics and governmental theory of Imam Khomeini, through his innovative and new theorizing in this domain.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imam Khomeini
  • Principled Methodology
  • Basic Rules
  • political thought

-         بجنوردی، سیدحسین، (1379)، منتهی الاصول، تهران: عروج

-         پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، (1379)، مؤلفه­های اندیشه سیاسی امام خمینی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

-         حیدری­بهنوییه، عباس (1387)، «گزارشی اجمالی از رساله اجتهاد و تقلید امام خمینی»، علوم سیاسی، شماره 5

-         خمینی، روح­الله (1414ق)، مناهج الاصول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی

-         خمینی، روح­الله (1420ق)، الرسایل العشره، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی

-         خمینی، روح­الله (1385ق)، الرسایل، قم: اسماعیلیان

-         خمینی، روح­الله (1379)، البیع، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-         خمینی، روح­الله (1378)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-         خمینی، روح الله، (1376)، اجتهاد و تقلید، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-         خمینی، روح الله، (1384)، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-         خمینی، روح الله، (1362)، طلب و اراده، سیداحمد فهری، تهران: مرکز انتشارات علمی ‌و فرهنگی.

-         خمینی، روح­الله (1372)، انوارالهدایه فی التعلیقه علی الکفایه، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

-         رحیمی‌نژاد، اسماعیل (1374)، «بررسی تطبیقی قاعده عطف به ماسبق نشدن قوانین جزایی»، مفید، شماره 4.

-         سبحانی، شیخ جعفر (1424ق)، تهذیب الاصول تقریر درس اصول امام خمینی، تهران: عروج.

-         شهید ثانی (1380)، الروضه البهیه، قم: دار الفکر.

-         صفری، محسن، (1387)، «شریعت اسلامی‌ و استدلال عقلی از منظر امامیه»، فصلنامه حقوق، دوره 38، شماره 2.

-         صدر، محمدباقر (1408ق)، اقتصادنا، قم: المجمع الاسلامی‌الشهید الصدر.

-         طباطبایی، سیدمحمدحسین (1341)، اجت هاد و تقلید در اسلام و شیعه، تهران:شرکت سهامی ‌انتشار.

-         عباس حسن، حسن (1383)، ساختار منطقی اندیشه سیاسی اسلام، مصطفی فضایلی، قم: بوستان اندیشه.

-         کاظمی، محمد علی (1417ق)، فوائد الاصول تقریر درس مرحوم نائینی، قم:موسسه النشر الاسلامی.

-         گلشن­آبادی، محمد (1388)، روزنامه رسالت، شماره 6895

-         مبلغی، احمد، (1384)، «امام خمینی و منابع علم اصول 3»،نشریه فقه کاوشی نو در علم فقه،شماره 43

-         مبلغی، احمد، (1383)، «عنصر عرف­محوری در روش اصول امام خمینی(ره)»، نشریه فقه کاوشی نو در علم فقه، شماره 41.

-         مبلغی، احمد (1386)، «امام خمینی(ره) و منابع علم اصول 4»، نشریه فقه کاوشی نو در علم فقه، شماره 45.

-         مطهری، مرتضی (1377)، آشنایی با علوم اسلامی، قم: صدرا.

-         نایینی، محمدحسین (1376)، فواید الاصول، قم: جامعه مدرسین.

-         همراه با دایره المعارف فقه اسلامی (1384)، «اباحه1»، فصلنامه فقه اهل بیت فارسی، شماره 41.