گستره مفهوم عدالت در اندیشه امام خمینی رحمة ا...علیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع)

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

عدالت به عنوان یکی از مسائل پایدار فلسفه سیاسی از زوایای مختلفی قابل بحث و نظریه‌پردازی است. چه هنگام نظریه‌پردازی در باب عدالت و چه هنگام خوانش آراء اندیشمندان درباره این مفهوم، معناشناسی عدالت یا به عبارتی تصور معنایی که به هنگام کاربست این واژه به وجود می‌آید از یک سو و حیطه‌های وجودی که عدالت در آنها معنادار است از سوی دیگر، از مسائل آغازین و مهم عدالت‌پژوهی به شمار می‌رود. این نوشتار در صدد است تا با توصیف و تحلیل آراء امام خمینی(ره) در این باره و به طور مشخص در نسبت با چهار مفهوم «توازن»، «تساوی»، «استحقاق» و «وضع شیء فی موضعه» که همواره در طول تاریخ عدالت‌پژوهی ملازم مفهوم عدالت بوده‌اند، به معناشناسی ایشان درباره عدالت و همچنین حیطه‌های وجودی که از دید ایشان مفهوم عدالت در آن معنادار است، دست یابد. آراء امام خمینی(ره) گویای این خواهد بود که تمامی معناشناسی‌های عدالت که متناظر با مفاهیمی چون توازن، تساوی و استحقاق ارائه شده است، به معنای «وضع شیء فی موضعه» باز می‌گردد. همچنین، روشن خواهد شد که عدالت به ویژه با معنای یادشده، از دید ایشان در چهار حیطه تکوین الهی، تشریع الهی، حیات درونی انسان و حیات اجتماعی انسان، معنادار است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Domain of Justice in Imam Khomeini' Thoughts

نویسندگان [English]

  • jalal dorakhshe 1
  • morteza fakhari 2
چکیده [English]

Justice as a permanent topic in political philosophy can be studied in different dimensions. To theorize about Justice or study the thoughts about it, it is necessary to clarify what we mean by the concept of justice and the spheres in which we find Justice meaningful. Drawing on and analyzing Imam Khomeini’s thoughts, this article purports to illustrate the meaning of justice in his thoughts and the spheres in which he considers justice as meaningful. In this regard, justice will be studied in accordance with the concepts of "Balance", "Equality", "Desert" and "putting everything in its place" that have ever been equivalent to justice in the history of justice research. Imam Khomeini's thoughts indicates that all the meanings of justice that have been proponed from the perspective of Balance, Equality and Desert refer to the meaning "putting everything in its place". The discussions that has been made to determine the rights and the criteria to allocate them, under the definition of justice in terms of desert, the formation of balance, under the definition of justice in terms of balance and relevant or irrelevant respects to achieve valid equalities and inequalities under the definition of justice in terms of equality, indicate the reference of all meanings of justice to the meaning "putting everything in its place". Analyzing Imam Khomeini's semantics of Justice, the article also clarifies that in his thoughts, justice can be applied meaningfully in the spheres of "divine creation", "divine legislation", "inner human life" and "social human life". Therefore, justice is divided to two types of divine justice and human justice. The first one means God is just because, on the one hand, Creation is the best creation and every creature is guided to its perfection and on the other hand, his legislation is based on Creation. The second one emphasizes the importance of justice in human internal powers besides justice in human social relations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imam Khomeini
  • justice
  • Equality
  • Balance
  • Desert

-   ابن سینا، شیخ‌الرئیس (1985م)، کتاب السیاسة، قاهره: دارالعرب، چاپ سوم.

-   ارسطو (1371)، سیاست، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ سوم.

-   ارسطو (1385)، اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: طرح نو، چاپ دوم.

-   افلاطون (1374)، جمهور، ترجمه فؤاد روحانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ ششم.

-   پولادی، کمال(1384)، تاریخ اندیشه سیاسی در ایران و اسلام، تهران: نشر مرکز، چاپ اول.

-   حکمت‌نیا، محمود (1390)، فلسفه نظام حقوق زن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.

-   رالز، جان (1383)، عدالت به مثابه انصاف، ترجمه عرفان ثابتی، تهران: ققنوس، چاپ اول.

-   طوسی، خواجه نصیرالدین ابوجعفر محمد (1320)، اخلاق ناصری، تهران: چاپخانه ایران.

-   الفارابى، ابو نصر (1995م)، آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها، بیروت: مکتبة الهلال‏، چاپ اول.

-   الفارابى، ابو نصر (1996م)، کتاب السیاسة المدنیة، بیروت: مکتبة الهلال‏، چاپ اول.

-   کلوسکو، جرج (1392)، تاریخ فلسفه سیاسی، ج1، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران: نشر نی، چاپ سوم.

-   مطهری، مرتضی (1379)، بیست گفتار، تهران: صدرا، چاپ چهاردهم.

-   مطهری، مرتضی (1382)، یادداشت‌های استاد مطهری، ج6، تهران: صدرا، چاپ دوم.

-   مطهری، مرتضی (1385)، مجموعه آثار، ج1، تهران: صدرا، چاپ سیزدهم.

-   مطهری، مرتضی (1385)، مجموعه آثار، ج23، تهران: صدرا، چاپ سوم.

-   مطهری، مرتضی (1386)، مجموعه آثار، ج21، تهران: صدرا، چاپ چهارم.

-   مطهری، مرتضی (1386)، مجموعه آثار، ج22، تهران: صدرا، چاپ سوم.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1370)، آداب الصلاة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ اول.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1377)، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ اول.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1379الف)، الطلب و الارادة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ اول.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1379ب)، لمحات الاصول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ اول.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1381)، تقریرات فلسفه، ج1و3، به قلم آیة الله سید عبد الغنى اردبیلى‏، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ اول.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1384)، تحریر الوسیلة، ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ دوم.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1385)، صحیفه امام خمینی، ج3، 4، 5، 8، 19، 20و21 تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1386)، مصباح الهدایه إلى الخلافة و الولایة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ ششم.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1388الف)، تفسیر سوره حمد، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ یازدهم.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1388ب)، شرح چهل حدیث، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ چهارم.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1388ج)، شرح دعای سحر، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ دوم.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1388د)، کتاب البیع، ج4، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ سوم.

-   موسوی خمینی، امام سیدروح‌ا... (1388ه‍)، ولایت فقیه و حکومت اسلامى‏، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره‏، چاپ بیستم.

-   والزر، مایکل (1389)، حوزه‌های عدالت، ترجمه صالح نجفی، تهران: نشر ثالث، چاپ اول.

-   Anderson, Elizabeth S. (1999), "What is the Point of Equality?", Ethics, Vol. 109 No. 2.

-   Hume, David (2009), A Treatise of Human Nature, The Floating Press.

-   Lu, Catherine (1998), "Image of Justice: Justice as a bond, a boundary and a Balance", The Journal of Political philosophy, V. 6, No. 1.

-   Mack, Raneta Lawson and Kelly, Michael J. (2004), Equal Justice in the Balance, Michigan, university of Michigan.

-   Nagel, Thomas (1991), Equality and Partiality, New York, Oxford University Press.

-   Nozick, Robert (2001). Anarchy, State and Utopia. Oxford: Blackwell.

-   Wenar, Leif (2015), "Rights", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2015 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL =

http://www.plato.stanford.edu/archives/fall2015/entries/rights  (تاریخ مراجعه: 20/12/1394)