تحلیل وضعیت معرفی ابعاد شخصیت حضرت امام خمینی(ره) در کتاب‌های درسی (ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه پیام نور، گروه مدیریت دولتی، تهران

چکیده

کتب درسی در جهت ترسیم ابعاد شخصیتی و فکری امام خمینی(ره)، نقشی به‌سزا دارند. پژوهش حاضر بر آن است تا به تحلیل وضعیت معرفی ابعاد (سیاسی، اجتماعی، اعتقادی- عبادی، تربیتی- رفتاری، علمی- ادبی- فرهنگی) شخصیت حضرت امام در کتاب‌های درسی دوره ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان بپردازد. با توجه به اینکه بهترین روش ارائه مفاهیم در کتب درسی، «روش تلفیقی» می‌باشد، تحلیل محتوای کلیه کتب درسی، از این طریق انجام می‌شود. این روش، عبارت از انتخاب ترکیبی آموزه‌ها، اعتقادات و اعمال تربیتی است که با عنایت به سن یاد گیرنده، تفاوت‌های فردی، موضوع درسی یا زمینه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی انتخاب می‌گردد. نتایج پژوهش حاضر بیانگر آن است که : توزیع فراوانی محتوای مطالب مربوط به معرفی ابعاد شخصیت حضرت امام(ره) در کتب دوره ابتدایی، فاصله زیادی تا وضع مطلوب دارد. در کتاب فارسی، بیشترین و در ریاضی، کمترین فراوانی به‌چشم می‌خورد. در دوره راهنمایی و دبیرستان نیز، بیشترین و کمترین تمایل، به ترتیب نسبت به بعد سیاسی و بعد اجتماعی شخصیت حضرت امام، معطوف است. کتاب‌های دین و زندگی، تاریخ، فارسی و تعلیمات اجتماعی، بیشترین مطالب را درباره امام در خود جای داده‌اند. با توجه به جنبه‌های تربیتی و اخلاقی که در زندگی حضرت امام(ره) وجود داشته و نیز تحلیل و بررسی اثرات تربیتی و رفتاری که کتاب‌های درسی و روش‌های آموزشی می‌توانند بر دانش‌آموزان داشته باشند، این تصویر از زندگی امام(ره) باید مورد بررسی دقیق و جامع قرار گیرد. به نظر می‌رسد شیوه مناسب برای گسترش ابعاد شخصیتی حضرت امام(ره) در برنامه‌های آموزش و پرورش، تدوین برنامه راهبردی در این خصوص و عمل به مفاد آن باشد. با تأکید بر این نکته که ماندگاری انقلاب اسلامی بستگی به طرح صحیح اندیشه‌های حضرت امام(ره) دارد، ابتدا باید اندیشه‌های حضرت امام(ره) از نظر ابعاد (اخلاقی، سیاسی...) متناسب با مقاطع مختلف طبقه‌بندی شده و هدف‌های یادگیری، تعیین گردد. اگر هدف‌ها به‌طور مناسب طراحی شود سپس می‌توان به تبیین محتوا، روش، نظام امتحانی و ارزشیابی پرداخت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An analysis into the introduction of Imam Khomeini’s personality in the study books (of elementary, middle and high schools)

نویسنده [English]

  • Mahnaz Hemmati Noedoust Gilani
چکیده [English]

The study books have a crucial role in regard with establishing the characteristics and ideology of Imam Khomeini.
This research aims to analyze and estimate the condition of introduction of Imam Khomeini’s persona from( political, social, ideological, educational-behavioral, scientific, cultural and literary) view in study books of the elementary level to high school level.
Considering the fact that the most suitable method of representation in study books is the “combined method”, hence, the analysis is based on this method.
This method consists of combined selection of the teachings, beliefs and disciplinary behavior which is created with regards to the age, individual differences, and subject of study or cultural platform, economic and social aspects. The results of the current research shows that the frequent distribution of concept related to the introduction of the aspects of Imam Khomeini’s personality in the elementary level books, is far away from the desired condition. The frequency is higher in Farsi literature book and the lowest in the math books. Also in the middle school level and high school, the frequency from the highest to the lowest level respectively belongs to the political and social aspects of Imam’s personality. And the subjects of religion and life, history, Farsi and social education contain the most amount of information regarding Imam Khomeini. In respect with the behavioral and moral aspects of Imam’s life and also analysis and investigation of disciplinary and behavioral effects that the study books and teaching methods could have on students, this image of Imam’s life should be under careful and vast examination. It seems that the perfect method for expanding Imam’s personality aspects in educational programs, would be compilation and implementation of an effective program. With emphasize on this point that the continuing existence of Islamic Revolution depends on a correct plan according to thoughts of Imam Khomeini, first, Imam’s thoughts must be categorize from aspects such as (moral, political etc) appropriate for different class levels and learning objectives. If the objectives are designed properly, then it is possible to express the context, method, examination and evaluation systems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imam Khomeini’s Personality Aspects؛ Education
  • Study Books( elementary؛ middle and high school)

- آجرلو، صدیقه (1390)، آموزش حرفه و فن سال اول دوره راهنمایی. شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- احمدی، احمد (1390)، ادبیات فارسی 3، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- احمدی، فرج الله و همکاران (1390)، تاریخ ایران و جهان (2). شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- آرمند، محمد (1380)، بررسی وضع موجود نحوه ارائه اندیشه‌ها و معرفی شخصیت حضرت امام خمینی (ره) در کتاب‌های درسی دوره ( راهنمایی) برای دستیابی به وضع مطلوب، پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش.

- آرمند، محمد (١٣٨٠)، بررسی وضع موجود نحوه ارائه اندیشه‌ها و معرفی شخصیت حضرت امام خمینی (ره) در کتاب‌های درسی دوره  (متوسطه)برای دستیابی به وضع مطلوب، پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش.

- آرمند، محمد (١٣٨٠)، بررسی وضع موجود نحوه ارائه اندیشه‌ها و معرفی شخصیت حضرت امام خمینی(ره) در کتاب‌های درسی دوره (ابتدایی) برای دستیابی به وضع مطلوب، پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش.

- اعتصامی، محمد مهدی و همکاران (1390)، دین و زندگی سال سوم دبیرستان، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- اکبری شلدره، فریدون و همکاران (1390)، فارسی سال اول دوره راهنمایی تحصیلی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- اکبری شلدره  . فریدون  و همکاران (1390) ، فارسی سال اول دبستان . شرکت چاپ و نشرکتاب‌های درسی ایران. چاپ اول، تهران.

- اکرمی، سید کاظم (1387)، تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دبیرستان (رشته علوم انسانی) در ارتباط با معرفی شخصیت حضرت امام خمینی (ره)، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پروش.

- بیرجندی، پرویز و همکاران (1390)، زبان انگلیسی 3، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- بیرجندی، پرویز؛ سهیلی، ابولقاسم (1390)، زبان انگلیسی سال اول دوره راهنمایی تحصیلی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

_ حاجیان، فردوس و همکاران (1391-1390)، ریاضی سوم دبستان، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- حق شناس، علی محمد (1390)، زبان فارسی سال سوم آموزش دوره متوسطه، رشته ادبیات و علوم انسانی . شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران،تهران.

- خلقی، ملیحه (1388)، تحلیل محتوای کتا‌ب‌های درسی دوره پیش دانشگاهی در ارتباط با معرفی شخصیت حضرت امام خمینی(ره)، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پروش.

- دلاور، علی (1392)، احتمالات و آمار کاربردی در روان شناسی و علوم تربیتی، انتشارات رشد، تهران.

- سرمد، زهره و همکاران (1392)، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، نشرآگاه، چاپ بیست و پنجم، تهران.

- شایان، سیاوش و همکاران (1390)، جغرافیا سال اول دوره راهنمایی تحصیلی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- عالمی، روح الله (1390)، منطق سال سوم آموزش متوسطه رشته علوم انسانی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- فراهانی، محمد تقی و همکاران (1390)، روان شناسی سال سوم آموزش متوسطه، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- فلاحیان، ناهید و همکاران (1390)، جغرافیا سال سوم، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

_ کرلینجر، فردان (1377)، مبانی نظری پژوهش در علوم رفتاری، ترجمه حسن پاشا شریفی و جعفر نجفی زند، مؤسسه انتشارات آوای نور ، تهران.

_ گویا، زهرا؛ گویا، مریم (1390)، ریاضی سال سوم آموزش متوسطه رشته علوم انسانی. شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران. تهران.

- متقی زاده، عیسی و همکاران (1390)، عربی سال سوم آموزش متوسطه، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

_ مصباح یزدی، محمد تقی (1392)، سیری در ساحل، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(س). قم.

_ ملکی، حسن ( 1389)، برنامه ریزی درسی (راهنمای عمل)، سازمان‌ پژوهش ‌و برنامه‌‌ریزی ‌آموزشی، ‌انتشارات ‌مدرسه. تهران.

_ ولایتی، علی اکبر و همکاران (1390)، تاریخ معاصر ایران سال سوم آموزش  متوسطه، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- جعفری مذهب، محسن و همکاران (1390)، تاریخ شناسی دوره پیش دانشگاهی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- هادی، روح الله (1390)، آرایه‌های ادبی (قالب‌های شعر، بیان و بدیع)، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، تهران.

- اداره کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی، وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.

 www.chap.sch.ir