تبیین فرآیند پیروزی انقلاب اسلامی ایران بر اساس مدل قدرت شبکه‌ای مانوئل کاستلز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

فرآیند پیروزی انقلاب اسلامی تا به حال بر اساس نظریات و رویکردهای متفاوت جامعه‌شناختی تبیین و تفسیر شده است. رویکرد این مقاله تبیین فرآیند انقلاب اسلامی بر اساس مدل قدرت شبکه‌ای کاستلز است. بر اساس این مدل قدرت متشکل از شبکه‌‌‌‌‌هایی است که توسط متصل‌کننده‌ها (سوئیچر) به هم مرتبط می‌شوند و شبکه‌ای در هم پیچیده از قدرت را شکل می‌دهند. در طرف مقابل نیز کنشگران اجتماعی شبکه‌ای ضد قدرت را ایجاد می‌کنند که در صورت نفوذ در شبکه قدرت و قطع اتصال شبکه‌های قدرت به هم، امکان فروپاشی حکومت را فراهم می‌کنند. سؤال اصلی این مقاله این است که چگونه در جریان پیروزی انقلاب اسلامی شبکه‌های ضد قدرت توسط مساجد و هیئت‌های مذهبی، دانشگاه‌ها و در رأس آن رهبری امام خمینی(ره) به‌عنوان متصل‌کننده (سوئیچر)های شبکه ضد قدرت با هم مرتبط شده و توانستند شبکه در هم تنیده قدرت حکومت پهلوی شامل ارتش و ساواک، سرمایه‌داران حامی حکومت، دیوان‌سالاری عظیم دولتی و قدرت خارجی را سست کنند و زمینه پیروزی انقلاب را فراهم کنند. با توجه به مستندات تاریخی، در این مقاله این فرضیه تأیید می شود که اتصال بین شبکه‌های ضد قدرت شامل شبکه روحانیت و حوزه علمیه، طبقه متوسط سنتی و بازار، طبقه متوسط جدید و روشنفکران و شبکه کارگران در کنار بحران‌هایی که برای حکومت به‌وجود آمد، به‌تدریج پایه‌های حکومت را سست کرده و زمینه فروپاشی حکومت با خروج محمدرضا پهلوی (به‌عنوان متصل‌کننده شبکه‌های قدرت) را فراهم آورد. روش تحقیق این مقاله، تاریخی، توصیفی و تحلیلی خواهد بود و روش گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the process of the Islamic Revolution Victory based on Manuel Castells’ Network Power Model

نویسنده [English]

  • mohammad khajeali 2
چکیده [English]

The process of the Islamic Revolution victory has been explained and interpreted based on different sociological approaches and views, and its causes and reasons of emergence have been discussed from various points of views. The approach employed in the present study is to explore the Islamic Revolution based on Castells’ network theory of power. According to this model, power is made up of networks linked together by means of switchers forming an intertwining network of power. In the opposite frontier, social activists form an anti-power network that helps the collapse of the government if it infiltrates the power network and cut the power links. In the present article, we will explain how the anti-power networks during the Islamic Revolution were linked together through mosques, religious bodies, and universities headed by Imam Khomeini as a switcher and how they managed to weaken the power network of Pahlavi regime including army, capitalist who support the regime, Massive state bureaucracy and support of foreign powers and eventually overthrow it. In this article, considering the historical documents, this hypotheses is being proved that the links between anti-power networks including clergy’s network and Islamic seminary, traditional middle class and bazaar, new middle class and enlightened activists and labor network, beside crisis such as economic problems which causes the separation of capitalist network and Pahlavi regime, political crisis caused by the lack of dealing with expectations of new middle class and enlightened and Shah’s thought of lack of support of foreign powers, gradually weakened the regime and provided the needs of the collapse of regime as Mohammad Reza Pahlavi (as the switcher of power networks) left the country.
Method of this research is historical based on analysis description and the method of collecting data is by library .

کلیدواژه‌ها [English]

  • islamic Revolution Of Iran"Manuel Castells theory"Power Network "Anti-power networks "Switcher"Imam Khomeini "

-   آبراهامیان، یرواند (1377)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.

-   ازغندی، سید علیرضا (1376)، روابط خارجی ایران (دولت دست نشانده) 1320-1357، تهران: نشر قومس.

-   ازغندی، سید علیرضا (1382)، تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران (1320-1357)، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

-   اشرف، احمد و بنوعزیزی، علی (1386)، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه: سهیلا ترابی فارسانی، تهران: نیلوفر.

-   بشیریه، حسین (1393)، زمینه‌های اجتماعی انقلاب، برگردان علی اردستانی، تهران: نگاه معاصر.

-   بشیریه، حسین (1381)، دیباچه‌ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران، دوره جمهوری اسلامی، تهران: نگاه معاصر.

-   تیلور، استن (1387)، علوم اجتماعی و انقلاب‌ها، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران: دانشگاه شاهد.

-   تیلی، چارلز، 1385، انقلاب و بسیج سیاسی، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.

-   جعفریان، رسول (1389)، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران، از روی کار آمدن محمدرضا شاه تا پیروزی انقلاب، تهران: خانه کتاب.

-   جمالزاده، ناصر و امینیان، مهدی (1392)، نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی، فصلنامه مطالعات فرهنگ- ارتباطات، شماره 24.

-   حسینیان، روح الله (1387)، چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران (1342-1356)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-   زیباکلام، صادق (1372)، مقدمه‌ای برای انقلاب اسلامی، تهران: انتشارات روزنه.

-   سمتی، هادی (1375)، نظریه بسیج منابع و انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران) شماره 35.

-   فوران، جان (1377)، مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین، تهران: خدمات فرهنگی رسا.

-   کاستلز، مانوئل (1393)، شبکه‌های خشم و امید؛ جنبش‌های اجتماعی در عصر اینترنت، ترجمه مجتبی قلی پور، تهران: نشر مرکز.

-   کاستلز، مانوئل (1393)، قدرت ارتباطات، ترجمه محمد آذری نجف آبادی، تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.

-   کدی، نیکی (1369)، ریشه های انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: انتشارات قلم.

-   گازیوروسکی، مارک ج. (1371)، دیپلماسی آمریکا و شاه، ترجمه جمشید زنگنه، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.

-   گلدستون، جک (1385)، مطالعات نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلاب‌ها، ترجمه محمد تقی دلفروز، تهران: کویر.

-   عالم، عبدالرحمن (1373)، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.

-   عیوضی، محمد رحیم (1380)، طبقات اجتماعی و رژیم شاه، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-   محمدی، منوچهر (1372)، تحلیلی بر انقلاب اسلامی، تهران: امیرکبیر.

-   ملکوتیان، مصطفی (1386)، بازخوانی علل وقوع انقلاب در سپهر نظریه پردازی‌ها، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

-   میلانی، محسن (1381)، شکل‌گیری انقلاب اسلامی از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی، ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو.

-   همایون کاتوزیان، محمدعلی (1372)، اقتصاد سیاسی ایران؛ از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز

-   هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1377)، سیاست خارجی ایران در دروان پهلوی (1300-1357)، تهران: نشر پیکان.

-   Castells, Manuel (2009), Communication power, Oxford University Press, New York.

-   Morgenthau, Hans J. & Thompson Kenneth W. (1985), Politics Among Nations, The Struggle for Power and Peace, Kalyani Publishers, New Dlhi – Lundhiana.