تحلیل کدهای ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران در تحولات منطقه خاورمیانه و تأثیر آن بر آینده انقلاب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، گرایش آینده پژوهی مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، دانشگاه شاهد

2 استادیار روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

3 کارشناسی ارشد مطالعات اوراسیای مرکزی از دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه و کارشناسی ارشد مطالعات خاورمیانه از دانشگاه ازاد اسلامی واحد شهرضا

10.22084/rjir.2018.14912.2256

چکیده

هدف: غرب آسیا واجد نوعی از سیستم آنارشیک منطقه­ ای است که غالباً بر اساس قواعد واقع ­گرایانه سیاست و قدرت عمل می­ نماید. سرشت نهفته در این سیستم موجب گردیده که رویدادهای منطقه ­ای، دگرگونی در رفتار بازیگران، بر امنیت و منافع سایر اعضای این زیرسیستم راهبردی تأثیرات جدی بگذارد. موضوعات منطقه­ ای متعددی موجب به‌وجودآمدن دیدگاه تقابلی میان ایران و رقبای منطقه‌ای در خاورمیانه گشته و رسیدن به ثبات و تفاهم در روابط متقابل را سخت نموده است. لذا هدف اصلی مقاله حاضر پاسخ‌گویی به این سؤال است که کدهای ژئوپلیتیک منطقه ­ای ایران از یک سو چه تأثیری بر رفتار سیاسی و رقابت با بازیگران رقیب منطقه­ ای در خاورمیانه داشته است و از سوی دیگر این مسئله چه تأثیری بر آینده انقلاب اسلامی ایران برجای می ­گذارد؟
روش ­شناسی پژوهش: پژوهش حاضر ضمن استفاده از روش کیفیِ تحلیل منابع و اسناد کتابخانه ­ای سعی بر این دارد که به شیوه توصیفی و تحلیلی و بهره ­گیری از ابزار فیش‌برداری، مسئله پژوهش و ابعاد آن را به منظور یافتن پاسخ مناسب برای پرسش اصلی مورد کنکاش قرار دهد.
یافته­ ها: کدهای ژئوپلیتیکی منطقه­ ای ایران در غرب آسیا نشان گر مناطق حیاتیِ منافع این کشور است و به واسطه اهمیت راهبردی که دارند، رقابت این کشور با دولت­ های منطقه ­ای و برون ­منطقه ­ایِ رقیب و مقابله با تروریسم را به منظور تأمین منافع و امنیت ملی ناگزیر ساخته است. ایران یک کنشگر اصلی در تحولات سوریه، عراق، بحرین و یمن است بررسی روند این بحران ­ها بدون مداقه و امعان نظر پیرامون چرایی، چگونگی، انگیزه، اهداف، سیاست­ ها و اهرم­ های نقش ­آفرینی ایران میسر نیست.
نتیجه­ گیری: در صورت موفقیت دولت­ های رقیب  ایران در منطقه (نظیر ترکیه، عربستان سعودی و امارات) و رژیم ­های دشمن (نظیر آمریکا و رژیم صهیونیستی) و مشخصاً برهم خوردن موازنه قدرت علیه ایران در کدهای ژئوپلیتیکی عراق، سوریه، بحرین و یمن، آینده انقلاب اسلامی نیز با خطرات قریب و جدی در بعد فرامرزی و متعاقب آن امنیت سرزمینی مواجه خواهد شد. با اینکه در شرایط کنونی ایران از حضور، نفوذ و قدرت چانه ­زنی برجسته­ ای در کدهای ژئوپلیتیکی فوق الاشاره برخوردار است و اکنون روند تحولات غرب آسیا در جهت مطلوب منافع انقلاب اسلامی است، منتها این مسئله و روند در آینده قطعیت نداشته و ممکن است که در نتیجه وقوع برخی رویدادهای جدید، روندهای نوظهوری در جهت مخالف با منافع ایران و انقلاب اسلامی پدیدار گردد.

کلیدواژه‌ها