از «ولی منتخب مردم» تا «مردم‌سالاری دینی» بررسی جایگاه مردم در «نظام ولایت» از منظر امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

10.22084/rjir.2020.21012.3000

چکیده

یکی از نظریه‌های مهم درباب نظام ولایت، نظریه ولایت فقیه است. این نظریه گرچه قبل از امام خمینی توسط علمای دیگر نیز مطرح شده بود، ولی با عملی شدن آن در نظام جمهوری اسلامی ایران در پی پیروزی انقلاب اسلامی و قرار گرفتن امام خمینی در رأس آن، نظام سیاسی ویژه‎ای در ایران تاسیس شد که سابقه‎ای در عصر غیبت نداشته است. یکی از ویژگی‎های مهم این نظام سیاسی، شیوه نقش آفرینی مردم در انتخاب ولی‌امر است که امام خمینی با عنوان «ولی منتخب مردم» و آیت‎الله خامنه‎ای با عنوان «مردم‎سالاری دینی» از آن یاد می‎کنند.
این مقاله به دنبال مطالعه جایگاه مردم در نظام ولایت در اندیشه امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای است. به عنوان فرضیه چنین به نظر می‎رسد که از دیدگاه امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای، مردم جایگاه تعیین‌کننده‌ای در نظام ولایت دارند و نظریه «مردم سالاری دینی» در واقع همان شکل روزآمد شده و استمرار نظریه «ولی منتخب مردم» است.
بر اساس نظریه «ولی منتخب مردم» و «مردم‌سالاری دینی»، نقش‌آفرینی مردم در نظام ولایت، مستخرج از اسلام است. به این معنی که پایه و اساسِ حق مردم در این انتخاب، خود اسلام است و مردم‌سالاری دینی فقط یک قرارداد عرفی نیست، بلکه یک وظیفه‏ی دینی است که در آن مردم مسلمان، هم اصل نظام و هم حاکم اسلامی را انتخاب کرده و سرنوشت اداره کشور را به وسیله منتخبان خود در اختیار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها