پژوهشنامه انقلاب اسلامی

پژوهشنامه انقلاب اسلامی

سبک حکمرانی سیاسی ابراهیم رئیسی در جمهوری اسلامی ایران(رویکردی تحلیلی بر سیاست‌ها و اقدامات اجرایی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرتضی فرخی 1
مجتبی نوروزی چلیچه 2
علی محمدی مصیری 3
1 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، ایران.
2 استادیار، گروه علوم سیاسی و معارف اسلامی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
3 دکتری تخصصی، مجموعه علوم‌سیاسی و روابط بین‌الملل- جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22084/rjir.2025.30843.3907
چکیده
هدف: حکمرانی سیاسی در جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان سازوکار پیونددهنده مشروعیت دینی و کارآمدی نهادی، نقشی بنیادین در تحقق عدالت و ثبات سیاسی ایفا می‌کند. با این‌حال، پرسش اساسی آن است که الگوی حکمرانی سیاسی شهید سید ابراهیم رئیسی چه ویژگی‌هایی دارد و چگونه می‌توان آن را در قالب یک «حکمرانی خدمت‌محور» بازشناسی کرد؟ این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که مؤلفه‌های نظری و عملی حکمرانی سیاسی در رویکرد شهید رئیسی چیست و چه تمایزی با الگوهای متعارف پس از انقلاب اسلامی دارد.
روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر کیفی بوده و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای، تحلیل گفتمان سخنرانی‌ها و اقدامات شهید رئیسی در دوره‌های قوه قضائیه و قوه مجریه گردآوری شد. تحلیل داده‌ها بر اساس چارچوب مفهومی مردم‌سالاری دینی، عدالت‌محوری، خدمت مردم‌پایه و بازتعریف رابطه دولت-ملت انجام گرفت.
یافته‌ها: حکمرانی سیاسی در رویکرد شهید رئیسی مبتنی بر تلفیق سه مؤلفه اساسی است: خدمت مردم‌پایه به‌عنوان کلیدواژه محوری، عدالت‌محوری ساختاری و ولایت‌مداری در سیاست‌گذاری. این الگو در پی بازسازی سرمایه اجتماعی و افزایش اعتماد مردم به نظام سیاسی بود. تمایز آن با الگوهای پیشین، تأکید بر مردمی‌سازی فرآیندهای حکمرانی و انسجام گفتمانی میان اندیشه امامین انقلاب و الزامات اجرایی دولت اسلامی است.
نتیجه­‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که حکمرانی سیاسی در رویکرد شهید رئیسی فراتر از گزارش عملکرد، به‌مثابه یک «الگوی نوین» قابل تداوم و توسعه است. این الگو ظرفیت آن را دارد که ضمن ارتقای مشروعیت و کارآمدی نظام، مبنایی نظری و تجربی برای بازآرایی سیاست‌گذاری عدالت‌محور در جمهوری اسلامی ایران فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی سیاسی
خدمت مردم‌پایه
عدالت‌محوری
مردم‌سالاری دینی
ولایت‌مداری
  • Abbasi, Ahmad (2020). Judiciary System and Transparency in the Islamic Republic. Tehran: Mizan Publications. (In Persian)
  • Abbasi, Hamid (2022). Structural Resistance against Anti-Corruption Measures. Tehran: Political Science Research Institute Publications. (In Persian)
  • Akbari, Hassan (2021). Anti-Corruption Policies in Justice-Oriented Governments. Qom: Islamic Research Publications. (In Persian)
  • Akhundi, Abbas (2022). Judicial Reforms and Their Impact on the Efficiency of the Legal System. Tehran: Legal Publications. (In Persian)
  • Babaei, Ali (2016). Islamic Governance and Its Key Principles. Astan Quds Publications. (In Persian)
  • Clarke, T. (2018). Corruption and Governance: The Political Economy of Development. Cambridge University Press.
  • Dahl, R. (2006). On Democracy. Yale University Press.
  • Farahani, Alireza (2021). Justice-Oriented Policies in Revolutionary Governments. Tehran: Social Sciences Research Institute Publications. (In Persian)
  • Gilpin, R. (2001). Global Political Economy: Understanding the International Economic Order. Princeton University Press.
  • Hashemi, Javad (2022). Interaction of the Three Powers in Iran’s Governance System. Qom: Legal Research Publications. (In Persian)
  • Hassani, Reza (2022). Conflict Management and Cooperation in the Governance Structure of the Islamic Republic. Qom: Legal Research Publications. (In Persian)
  • Hassini, Farhad (2017). Efficiency of Islamic Governance and Sustainable Development. Iran Farda Publications. (In Persian)
  • Hassini, Mohammad (2023). Resistance Economy and Its Impact on the Executive Efficiency of the Thirteenth Government. Tehran: Daneshgah Publications. (In Persian)
  • Hassini, Reza (2022). The System of Religious Democracy in the Discourse of the Islamic Revolution. Qom: Boostan-e Ketab Publications. (In Persian)
  • Hassini, Saeed (2018). Political Independence in the Governance of the Islamic Republic of Iran. Tehran: Elm va Siasat Publications. (In Persian)
  • Heidari, Maryam (2022). The Role of People in Monitoring Accountable Governments. Qom: Islamic Sciences Research Publications. (In Persian)
  • Howden, D. (2012). Accountability and Transparency in Governance. Oxford University Press.
  • Imam Khomeini, Ruhollah (1989). The Governance of the Jurist (Velayat-e Faqih). Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. (In Persian)
  • Jafari, Maryam (2022). Media and Its Impact on Public Opinion in Executive Policies. Tehran: Soroush Publications. (In Persian)
  • Karimi, Mehdi (2021). Decision-Making Structures in the Islamic Republic. Tehran: Public Management Research Institute Publications. (In Persian)
  • Karimi, Reza (2019). Political Independence and Islamic Governance. Tehran: Mizan Publications. (In Persian)
  • Kazemi, Mehdi (2022). The Role of Government in Realizing Economic and Social Justice. Qom: Mofid University Publications. (In Persian)
  • Khavand, Naser (2021). Religious Governance and National Power in Iran. Cultural Organization Publications. (In Persian)
  • Khoshzad, Akbar (2018). Religious Democracy and Governance Challenges in Iran. Humanities Research Institute Publications. (In Persian)
  • Kiani, Sara (2021). Social Justice in Islamic Governance Systems. Mehrgan Publications. (In Persian)
  • Mahdizadeh, Gholamreza (2017). Efficient Management in Islamic Governments. Tehran: Imam Ali University Publications. (In Persian)
  • Maleki, Hamed (2022). Resistance Economy and Economic Independence under Sanctions. Qom: Islamic Economics Research Institute Publications. (In Persian)
  • Mirzaei, Fereydoun (2019). Anti-Corruption Measures in Islamic Systems. Tehran: Mizan Publications. (In Persian)
  • Moghaddami, Farshad (2020). Political Governance Patterns in Contemporary Iran. Tehran: University of Tehran Publications. (In Persian)
  • Mohammadi, Saeed (2020). Interaction among the Three Powers in the Islamic Republic of Iran. Tehran: University of Tehran Publications. (In Persian)
  • Moradi, Hossein (2022). Iran and Regional Agreements: Opportunities and Challenges. Tehran: Allameh Tabatabai University Publications. (In Persian)
  • Motahhari, Morteza (1990). Political System of Islam. Tehran: Sadra Publications. (In Persian)
  • Mousavi, Ali (2021). Transparency and Oversight in the Thirteenth Government: A Look at Ebrahim Raeisi’s Executive Measures. Tehran: Andisheh Publications. (In Persian)
  • Mousavi, Mohammad Reza (2019). Social Justice in the Judicial System of Iran. Tehran: Mizan Publications. (In Persian)
  • Nahj al-Balagha (1999). Translation: Seyed Jafar Shahidi. Tehran: Elmi va Farhangi Publications. (In Persian)
  • Nasiri, Ali (2021). Justice-Oriented Economic Policies under Sanctions. Tehran: Islamic Economics Research Institute Publications. (In Persian)
  • Nemati, Mohsen (2021). Macro-Policy Making and Coordination among Powers. Tehran: Islamic Economics Research Institute Publications. (In Persian)
  • Nikookar, Mahmoud (2023). Anti-Corruption in the Governance of the Islamic Republic. Public Relations Publications. (In Persian)
  • Nikzad, Hassan (2022). Resistance Economy and Strengthening National Independence. Tehran: Andisheh Islami Publications. (In Persian)
  • Pearson, John (2011). Principles of Political Governance, Translation: Ahmad Zarei. Tehran: Ney Publishing. (In Persian)
  • Raeisi, Ebrahim (2021). Judiciary Performance Report. Tehran: Judiciary Publications. (In Persian)
  • Raeisi, Seyed Ebrahim (2019). Theory of Islamic Governance and Justice-Oriented Approach. Tehran: Cultural-Institutional Publications. (In Persian)
  • Rahimi, Alireza (2022). Developing Transparency and Reducing Corruption in Executive Institutions. Tehran: Danesh Modiriat Publications. (In Persian)
  • Rahmani, Kamal (2020). The Role of Public Participation in Islamic Governance. Tehran: Andisheh-ye Edalat Publications. (In Persian)
  • Rasouli, Mohsen (2022). Economic Constraints and International Sanctions. Tehran: Shahid Beheshti University Publications. (In Persian)
  • Rhodes, R. A. W. (1996). “The New Governance: Governing Without Government”, Political Studies, 44(4): 652–667.
  • Rostami, Amir (2022). Challenges of Iran’s Economic Diplomacy under Sanctions. Qom: International Research Publications. (In Persian)
  • Sacks, Jeffrey (2015). Sustainable Development and Governance Policies. New York: Columbia University Press.
  • Saeedi, Reza (2022). The Role of Public Opinion in the Success of Governance Policies. Tehran: Social Research Publications. (In Persian)
  • Sajjadi, Ebrahim (2021). New Approaches in the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran. Tehran: Diplomatic Research Publications. (In Persian)
  • Sen, A. (2009). The Idea of Justice. Harvard University Press.
  • Sharifi, Ahmad (2021). Challenges of Judicial Reforms in Iran. Tehran: Mizan Publications. (In Persian)
  • Sifi, Mohammad (2018). Martyrdom-Seeking and Its Role in Islamic Governance. Rasa Publications. (In Persian)
  • Tabatabai, Seyed Mohammad Hossein (2007). Tafsir al-Mizan. Qom: Islamic Publications. (In Persian)
  • Taheri, Saeed (2021). Religious Democracy and Executive Governance in the Islamic Republic of Iran. Tehran: Humanities Research Institute Publications. (In Persian)
  • Taleghani, Mahmoud (2019). National Power and Governance in Iran. Tehran: University of Tehran Publications. (In Persian)
  • Zarei, Naser (2021). Economic Transparency and Accountability in Public Management. Tehran: Danesh Modiriat Publications. (In Persian)