طبقه متوسط جدید و بی ثباتی در ایران(1357-1320)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارعلوم سیاسی/دانشگاه تهران

2 دانشجوی علوم سیاسی/دانشگاه تهران

چکیده

رویارویی ایرانیان در سال‌های آغازین قرن نوزدهم میلادی با دنیای غرب و مولود مشخص و برجسته‌ی آن که تجدد خوانده می‌شد، سبب ساز ظهور و بروز جریانی شد که با عنوان نوسازی شناخته می‌شود. اگر چه در ابتدا آشنایی ایرانیان با پدیده‌ی نوسازی در قالب رویه‌های نظامی و تکنیکی بود، اما به تدریج، این جریان به سایر حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز کشیده شد و زمینه را برای تولد گروه جدیدی در ساختار قشربندی اجتماعی ایران فراهم ساخت که بعدها طبقه‌ی متوسط جدید خوانده شدند. این گروه در عصر پهلوی دوم و بر اثر اصلاحات و گسترش نظام آموزشی و اداری از نظر کمّی توسعه یافت و در آستانه‌ی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 و در ائتلاف با طبقه‌ی متوسط سنتی، نقش مهمی در شکل‌دهی و سرانجام پیروزی آن ایفا کرد. بنابراین پژوهش حاضر سعی دارد از رهگذر مطالعه‌ی مختصات و ویژگی‌های این طبقه و نحوه‌ی برخورد رژیم پهلوی با مجموعه خواست‌ها، تقاضاها و آرمان‌های آنان، به ارزیابی نقش طبقه‌ی متوسط جدید در ایجاد ثبات و بی‌ثباتی سیاسی در دوره‌ی 37 ساله‌ی میان سال‌های 1357-1320 بپردازد. همچنین فرضیه‌ی بنیادین ما در این نوشتار، بر خطای راهبردی محمدرضا پهلوی و دستگاه سیاست‌سازی او در گسترش کمی طبقه‌ی متوسط و عدم پاسخگویی به تقاضاهای کیفی و اساسی آنان استوار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

New middle class and instability in Iran (1357-1320)

چکیده [English]

Iranian's confrontation with the western world and its new born distinct phenomenon called "modernity" in the early nineteenth century caused the emergence of a process that is known as modernization. Although, the initial familiarity of Iranians with the modernization phenomenon was in the form of military and technical procedures, but gradually this trend found its way to other political, economic, social, and cultural domains and provided the ground for the emergence of a new group in the social classification of Iran which were later called the new middle class.
This group developed in the second Pahlavi period due to the reforms and development of educational and official systems in quantitative terms; on the eve of the Islamic Revolution in 1357 in the alliance with the traditional middle class, they played an important role in shaping and eventually winning the revolution. Hence, the present research is an attempt to study the features and characteristics of this class and the behavior of Pahlavi regime toward the demands, wants, and ideals of this class, and to assess the role of new middle class in creating political stability and instability in a period of 37 years, since 1320 to 1357.

کلیدواژه‌ها [English]

  • new middle class
  • political stability
  • second Pahlavi
  • social evolutions

-     آبراهامیان، یرواند (1377)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه‌ی احمد گل‌محمدی و محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی

-     آبراهامیان، یرواند (1392)، کودتا؛ 28 مرداد، سازمان سیا و ریشه‌های روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن، ترجمه‌ی محمد ابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی.

-     ادیبی، حسین (1358)، طبقه‌ی متوسط جدید در ایران، تهران: انتشارات دانشکده‌ی علوم اجتماعی و تعاون دانشگاه تهران.

-     ازغندی، علیرضا (1389)، درآمدی بر جامعه‌شناسی ایران، تهران: قومس.

-     اشرف، احمد، بنوعزیزی، علی (1388)، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه‌ی سهیلا ترابی فارسانی، تهران: نیلوفر.

-     الین‌رایت، اریک (1390)، فلسفه و جامعه و سیاست، ترجمه‌ی عزت‌الله فولادوند، تهران: نشر ماهی.

-     بحرانی، محمدحسین (1389)، طبقه‌ی متوسط و تحولات سیاسی در ایران معاصر (1320-1380)، تهران:  آگاه.

-     بشیریه، حسین (1381)، دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران، تهران: نگاه معاصر.

-     بهداد، سهراب، نعمانی، فرهاد (1393)، طبقه و کار در ایران، ترجمه‌ی محمود متحد، تهران: آگاه.

-     بهروز، مازیار (1388)، شورشیان آرمان‌خواه، ترجمه‌ی مهدی پرتوی، تهران:  ققنوس.

-     بیل، جیمز (1387)، سیاست در ایران؛ گروه‌ها، طبقات و نوسازی، ترجمه‌ی علی مرشدی‌زاد، تهران: خراسان.

-     ساندرز، دیوید (1390)، الگوهای بی‌ثباتی سیاسی، تهران: پژوهشکده‌ی مطالعات راهبردی.

-     طالبان، محمدرضا(1389)، جامعه‌شناسی سیاسی کلان؛ تحلیلی بین کشوری از بی­ثباتی سیاسی، تهران: جامعه شناسان.

-     عظیمی، فخرالدین (1389)، حاکمیت ملی و دشمنان آن، تهران: نشر نامک.

-     عیوضی، محمدرحیم (1380)، طبقات اجتماعی و رژیم شاه، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-     فوران، جان(1382)، مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین، تهران: رسا.

-     کاتوزیان، همایون(1391)، ایرانیان؛ دوره باستان تا دوره معاصر، ترجمه‌ی حسین شهدی، تهران: نشر مرکز.

-     کوزر، لوئیس (1390)، زندگی و اندیشه‌ی بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران: علمی.

-     کوئن، بروس (1391)، درآمدی بر جامعه‌شناسی، ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران: توتیا.

-     گیدنز، آنتونی (1391)، جامعه‌شناسی، ترجمه‌ی منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.

-     مسعود‌نیا، حسین، محمدی‌فر، نجات (1392)،  طبقه‌ی متوسط جدید در ایران؛ تکوین، فرصت، چالش، قم: نشر ارم.

-     هانتیگتون، ساموئل (1388)، موج سوم دموکراسی در پایان سده‌ی بیستم، ترجمه‌ی احمد شهسا، تهران: نشر روزنه.

-     هانتینگتون، ساموئل (1392)، سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.

-     Weber, max(1978), economy and society, University of California Press.