سیر تکامل مفهوم «صهیونیسم ستیزی» در گفتمان انقلاب اسلامی با تأکید بر اندیشه آیت الله خامنه ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران

2 کارشناس ارشد مطالعات فلسطین

چکیده

نزدیک به هفتاد سال است که مسأله فلسطین و اشغال آن توسط صهیونیست‌ها در کانون توجه ایرانیان از طیف‌های مختلف فکری و سیاسی قرار داشته است. موضوع حمایت از فلسطین و مخالفت با اسرائیل در گفتمان‌های ضد رژیم پهلوی در دهه‌های 1340 و 1350 شمسی از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و از پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون نیز به‌عنوان یکی از ارکان هویتی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تثبیت شده است. در این پژوهش با استفاده از روش «تحلیل گفتمان» مهم‌ترین عناصر مرتبط با فلسطین در آثار سه چهره تأثیرگذار در دوره پیش از انقلاب اسلامی شناسایی شده و سپس چگونگی امتداد و تحول آنها در جمهوری اسلامی با تأکید بر گفتمان آیت الله خامنه‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که نه تنها عناصر اصلی گفتمان‌های پیشین در گفتمان کنونی جمهوری اسلامی امتداد یافته‌اند بلکه با وارد شدن برخی عناصر گفتمانی جدید و مفصل‌بندی آنها با عناصر قبلی، گفتمان جامعی تحت عنوان «صهیونیسم ستیزی» شکل یافته است. در گفتمان صهیونیسم ستیزی نابودی اسرائیل و صهیونیسم هدف مطلوب و غایی است. همچنین اسرائیل به‌عنوان دشمن درجه یک جمهوری اسلامی ایران تعریف می شود. این دو مفهوم در حکم دال‌های مرکزی این گفتمان عمل می‌کنند. سایر عناصر گفتمانی حول این دو محور تجمیع شده و به‌صورت یک گفتمان هژمونیک قوام یافته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Evolution of "Anti-Zionism" Discourse in Iran Since Before the Revolution up to Today

نویسندگان [English]

  • Mahdi Ahouie 1
  • Haniyeh Samei 2
1 Faculty of world Studies, University of Tehran
2 University of Tehran
چکیده [English]

It is near seventy years that the question of Palestine and its occupation by the Zionists has drawn attentions in Iran. Since the establishment of the Zionist regime in Palestine, many Iranian politicians, intellectuals and even common people with various political backgrounds have paid attention to this question and have shaped several discourses in this regard. Supporting the Palestinian cause and rejection of Israel has hold an important place in the Islamic revolutionary discourses in Iran during 1960s and 1970s, and in the post-revolution era has emerged as one of the identity pillars for the Islamic Republic of Iran’s foreign policy. Using “Discourse Analysis” as a method and theory, this research intends to study the Palestine-concerned elements in the Islamic Revolutionary discourse and examine their continuation and evolution under the current Islamic Republic’s discourse. To this end, the discursive elements related to Palestine in the broader discourses of three important political activists and intellectuals of pre-revolution era (Ayatollah Morteza Motahhari, Dr. Ali Shariati, and Jalal Al-e Ahmad) will be exploited and categorized. Each of these figures highlighted one aspect of supporting Palestine and rejection of Israel on the basis of Islamism, justice-seeking, and anti-colonialism. Then the continuation and articulation of these elements under the Islamic Republic will be examined by reading through Ayatollah Khamenei’s discourse. The study comes to the conclusion that not only the discussed elements have been reproduced and reinforced throughout four past decades, but some new elements have also been added to them and together, they have shaped a comprehensive “anti-Israeli” discourse under the Islamic Republic. These new elements include rejection of the so-called “Peace Process” between Israel and Palestinian Authority, supporting the “resistance axis” in the region, and proposing a referendum for creation of a unified Palestine as the sole political solution to the ongoing crisis. Ayatollah Khamenei’s “anti-Israeli” discourse is also based on two nodal points: Israel as the first and foremost adversary of the Islamic Republic, and annihilation of Zionism and liberation of the whole land of Palestine as desirable destination.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Anti-Zionism
  • Israel
  • supporting Palestine
  • Islamic Revolutionary discourse
  • foreign policy of Islamic Republic of Iran

- خامنه ای، آیت الله سید علی (1379)، مسأله فلسطین و صهیونیسم رهنمودهای مقام معظم رهبری، تهران: دفتر رسانه‌های سازمان تبلیغات اسلامی.

- خامنه‌ای، آیت الله سید علی (1376)، مسأله فلسطین و صهیونیسم از دیدگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی، تهران: دفتر رسانه‌های سازمان تبلیغات اسلامی.

- سلطانی، علی اصغر (1384)، قدرت، گفتمان، و زبان، سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر نی.

- سلطانی، علی‌اصغر (1383)، «تحلیل گفتمان به مثابه نظریه و روش»، فصلنامه علوم سیاسی، سال هفتم، ش 28.

- شریعتی، علی (1350)، اسلام شناسی (جهان بینی توحید)، تهران: انتشارات حسینه ارشاد.

- شریعتی، علی (1378)، شیعه، تهران: انتشارات الهام.

- شریعتی، علی (1384)، آثار گونه‌گون (مجموعه آثار- 35)، تهران: انتشارات آگاه و بنیاد فرهنگی دکتر شریعتی، بخش دوم.

- شریعتی، علی (1384)، تشیع علوی و تشیع صفوی (مجموعه آثار- 9)، تهران: انتشارات چاپخش و بنیاد فرهنگی دکتر شریعتی.

- شریعتی، علی (1384)، علی (مجموعه آثار- 26)، تهران: نشر آمون.

- مدنی، سید جلال الدین (1362)، تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم: دفتر انتشارات اسلامی، جلد دوم.

- مطهری، مرتضی (1379)، حماسه حسینی، تهران: انتشارات صدرا، جلد اول.

- واثقی، محمد حسین (1380)، مصلح بیدار (مجموعه مصاحبه‌ها، مقالات، سخنرانی‌ها و... درباره زندگانی و شخصیت شهید آیت الله مطهری)، تهران: انتشارات صدرا.

- Jorgensen, Marianne and Phillips, Louise (2002) Discourse Analysis as Theory and Method. London: SAGE.

- Laclau, Ernesto (1990) New Reflections on the Revolution of Our Time. London: Verso.

- Laclau, Ernesto and Mouffe, Chantal (2001) Hegemony and Socialist Strategy. 2nd ed. London: Verso.

- آرشیو پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله خامنه‌ای

 www.khamenei.ir

- بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران 25/09/1379 مشاهده شده در تاریخ 23 خرداد 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3040

- بیانات در شانزدهمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد 09/06/1391 مشاهده شده در تاریخ 28 خرداد 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20840

- بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم رضوی 04/01/1375 مشاهده شده در تاریخ 23 خرداد 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2791

- بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران 14/11/1390 مشاهده شده در تاریخ 23 خرداد 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=18923

- بیانات در کنفرانس حمایت از انتفاضه فلسطین  09/07/1390 مشاهده شده در تاریخ 28 خرداد 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=17401

- بیانات در دیدار شرکت‌‌کنندگان در اولین کنفرانس اسلامی فلسطین‌ 13/09/1369 مشاهده شده در تاریخ 1 تیر 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2389

- بیانات در خطبه‌‌های نماز جمعه 10/10/1378 مشاهده شده در تاریخ 1 تیر 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2986

- بیانات در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی 01/01/۱۳۷۶ مشاهده شده در تاریخ 1 تیر 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2830

- بیانات در جمع نیروهای شرکت‌کننده در مانور بزرگ ولایت 03/03/۱۳۷۵ مشاهده شده در تاریخ 1 تیر 1394

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2802

- پیام در پی برگزاری کنفرانس صلح خاورمیانه 25/07/۱۳۷۰ مشاهده شده در تاریخ 28 خرداد 1394

http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2502

- بیانات در چهارمین کنفرانس حمایت از ملت فلسطین 14/12/۱۳۸۷ مشاهده شده در تاریخ 23 خرداد 1394