بررسی پیامدهای واقعه هفده شهریور و تاثیر آن در روند پیروزی انقلاب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری تاریخ و مدرس گروه معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان یاسوج

2 کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی

چکیده

حوادث و رویدادهای بسیاری در فرایند انقلاب اسلامی رخ داده که معلول اراده ملت بوده و بر روند انقلاب تأثیر فراوانی داشته است، یکی از این حوادث واقعه هفده شهریور پنجاه و هفت است، که از مهمترین رخدادهای این مقطع از تاریخ سیاسی معاصر ایران به‌شمار می‌رود، که هنوز تحلیلی منسجم پیرامون ارتباط و نتایج آن با انقلاب اسلامی انجام نشده است. بنابراین ضرورت انجام پژوهشی مستقل پیرامون موضوع واقعه هفده شهریور و پیامدهای آن، همچنان وجود دارد. این مقاله با استفاده از روش پژوهش های تاریخی مبتنی بر اسناد و مدارک آرشیوی، در صدد آن است که برای پرسش ذیل پاسخی مناسب بیابد و به بررسی و تبیین این موضوع و پرسش بپردازد، از این‌رو علاوه بر بررسی و تبیین پیامدهای داخلی واقعه هفده شهریور به تبعات و تأثیرات آن بر روند پیروزی انقلاب اسلامی پرداخته می شود. با توجه به یافته ‏ها، این واقعه در ساختار سیاسی، اقتصادی و نظامی کشور دارای تأثیر بوده است و تزلزل در ارتش به‌عنوان مهمترین رکن قدرت رژیم پهلوی، گسترش اعتصابات، فلج شدن اقتصاد و تحکیم رهبری امام خمینی(ره) از مهمترین پیامدهای آن می ­باشد و بر اساس یافته­ های حاصل از پژوهش، این رویداد عامل تدوام مبارزات مردم و تسریع سقوط رژیم گردید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Consequences of the Seventh Shahrivar Event and Its Impact on the Trend of the Islamic Revolution

نویسندگان [English]

  • ahmad lobatfard 1
  • tahereh zafary 2
1 pgu
2 University of Qazvin
چکیده [English]

Many events and events took place in the process of the Islamic Revolution, which was caused by the will of the nation and had a great impact on the process of revolution. One of these events was the 17th of september, 1958, which is one of the most important events of this period in contemporary political history of Iran. Rood, which has not yet done a coherent analysis of its relationship and its results with the Islamic Revolution. Therefore, the necessity of conducting independent research on the subject of the 17th of September and its consequences remains. This paper, by using historical archival method based on archival documents, seeks to find an appropriate answer to the following question and to investigate and explain this issue and question, therefore, in addition to examining and explaining the internal consequences of the event Seventeen Shahrivar will be discussed and its effects on the victory of the Islamic Revolution. According to the findings, this event has had an impact on the political, economic and military structure of the country, and the shakiness of the army as the main pillar of the Pahlavi regime, the spread of strikes, the paralysis of the economy, and the consolidation of Imam Khomeini's leadership are among the most important of its consequences. According to the findings of the study, this event contributed to sustaining the struggles of the people and accelerating the collapse of the regime.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic Revolution
  • Imam Khomeini
  • Jaleh Square
  • Black Friday
  • Strikes

-   آبراهامیان، یراوند (1389)، ایران بین دو انقلاب، چ 16، تهران: نی.

-   اخوان مفرد، حمیدرضا (1381)، ایدئولوژی انقلاب ایران، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.

-   آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی 2555.

-   آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی 499.

-   آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی 884.

-   استمپل، جان دی (1377)، درون انقلاب ایران، ترجمه منوچهر شجاعی، چاپ 1، تهران: رسا.

-   افراسیابی، بهرام (1364)، ایران و تاریخ: از کودتا تا انقلاب، چ 1، تهران: زرین.

-   آموزگار، جهانگیر (1375)، فراز و فرو دودمان پهلوی، ترجمه اردشیر لطفیان، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.

-   آوری، پیتر؛ همیکی، گاوین؛ چالز، ملویی (1388)، تاریخ ایران به روایت کمبریج: از رضاشاه تا انقلاب اسلامی، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، چ1، تهران: جامی.

-   بازرگان، مهدی (1363)، انقلاب ایران در دو حرکت، چ 3، تهران: مؤلف.

-   باقی، عمادالدین (1381)، تولد یک انقلاب، تهران: سرایی.

-   باقی، عمادالدین (1382)، بررسی انقلاب ایران (با درآمدی پیرامون انقلاب معاصر)، چ2، تهران: سرایی.

-   براهنی، رضا (1358)، در انقلاب ایران چه شده است و چه خواهدشد، چ 1، بی­جا، بی­نا.

-   بلانشه، پیر؛ بویر، کلر (1358)، ایران انقلاب: به نام خدا، ترجمه قاسم صنعوى، تهران: سحاب کتاب.

-   بی­نا (1357) الف، روزنامه اطلاعات، شماره 15706.

-   بی­نا (1357) ب، روزنامه کیهان، شماره 10639، 28/11/1357.

-   بی­نا (1357) ج، روزنامه کیهان، شماره 10708، 15/6/1358.

-   بی­نا (1357) د، روزنامه رستاخیز، شماره 1010، 16/6/1357.

-   بی­نا (1357)، روزنامه کیهان، شماره 13239.

-   بی­نا (1376)، تصمیم شوم: جمعه خونین (مشروح مذاکرات شورای امنیت ملی و هیئت دولت در 16 شهریور و مشروح مذکرات امنیت ملی در 18 شهریور 57)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی. 

-   بی­نا (1381)،انقلاب به روایت اسناد ساواک،  ج 10 و 11، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات.

-   بی­نا (1383)، امام خمینی در آینه اسناد (شهربانی)، ج 5، چ 1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

-   بی­نا (1384)،رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک امیرعباس هویدا، ج 2، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 

-   بی­نا (1387)، روزشمار انقلاب اسلامی،ج 5، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، تهران: حوزه هنری.

-   بی­نا (1390)، رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک شاپور بختیار، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات.

-   پارسونز، آنتونی؛ سولیوان، ویلیام (1373)، خاطرات دو سفیر، ترجمه محمود طلوعی، تهران: علم.

-   پرهام، سیروس (1357)، انقلاب و مبانی رهبری امام خمینی، تهران: امیر کبیر.

-   پهلوی محمدرضا (1380)، پاسخ به تاریخ، به کوشش شهریار مامان، چ 4، تهران: البرز.

-   پهلوی، فرح (1382)، دختر یتیم، ج 2، تهران: به­آفرین.

-   ثابتی، پرویز (1390)، در دامگه حادثه (بررسی علل و عوامل حکومت شاهنشاهی)، به کوشش عباس قانعی‌فر، آمریکا: شرکت کتاب.

-   خانجانی گلوندانی، حسین (1379)، تاریخ رویداد ایران: خاطرات حسن خانجانی گلواندی، رشت: ناشر.

-   خلیلی، اکبر (1375)، گام با گام باانقلاب، ج1، چ 1، تهران: حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی.

-   خلیلی، منصور (1388)، محرم 1357 به روایت اسناد ساواک، چ 1، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-   دفرونزو، جمیز (1379)، انقلاب اسلامی ایران از چشم اندازی نظری، ترجمه حمیرا مشیر زاده، تهران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران.

-   راجی، پرویز (1381)، در خدمت تخت طاووس، حسن کامشاد، تهران: طرح نو.

-   راعی گلوجه، سجاد (1384)، «اشتباه بزرگ شریف امامی: نقش مهاجرت امام خمینی در سقوط رژیم پهلوی»،ماهنامه زمانه، ش 42-41 ،

-   رجبلو، علی (1379)، «تأملی نظری بر مفهوم انقلاب،»، در: عبدالوهاب فراستی، رهیافت های نظری بر انقلاب اسلامی (مجموعه مقالات)، بی‌جا، معارف.

-   رنجبران، مهدی و هاشمی، سیدعلی (1387)، تاریخ شفاهی کمیته‌های انقلاب اسلامی، چ 1، تهران: مرکز اسناد نقلاب اسلامی.

-   روح الامینی فاطمه؛ شاهرخی، سعید (1390)، انقلاب اسلامی در کرمان، چ 1، کرمان: سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه جنوب شرق کرمان.

-   زاهدی، اردشیر (1381)،25 سال در کنار پادشاه: خاطرات اردشیر زاهدی، به کوشش ابوالفضل اتابای، تهران: عطای.

-   زونیس، ماروین (1370)، شکست شاهانه، ترجمه اسماعیل زند و بتول سعیدی، تهران: نور.

-   سمتی، محمد هادی (1379)، «نظریه بسیج منابع و انقلاب اسلامی»، در:عبدالوهاب فراستی، رهیافت­های نظری بر انقلاب اسلامی (مجموعه مقالات)، تهران: معارف، 1389.

-   سمیعی، احمد (1367)، سی و هفت سال، چ4، بی‌جا: شباویز.

-   شمس آبادی، حسن (1388)، «بررسی قیام 17 شهریور در مشهد»، مجله 15 خرداد، شماره 20.

-   شوکراس، ویلیام و همکاران (2009)، معمای شاه مات، ترجمه بهرام افراسیابی، هاروارد: اسناد مرکز مطالعات خاورمیانه و دانشگاه هاروارد.

-   طحان، محمد (1386)، تاریخ شفاهی قیام هفده شهریور 1357، تهران: مرکزانقلاب اسناد اسلامی.

-   عظیمی، بیتا (1388)، شاه در آینه شاه، تهران: نگاه معاصر.

-   فردوست، حسین (1379)، ظهور و سقوط پهلوی، تهران: اطلاعات.

-   فرمانفرمائیان، ابوالبشیر (1391)، ریشه‌های تاریخی و حقوقی انقلاب اسلامی ایران، تهران: تالیا.

-   فوکو، میشل (1357)، ایرانی­ها چه رؤیایی در سر دارند، ترجمه حسین معصومی همدانی، تهران: هرمس.

-   قلی‌پور، جعفر (1382)، مواضع امام خمینی در برابر نظام سیاسی پهلوی و نهادهای آن،تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-   گری سیک (1384)، همه چیز فرو می ریزد، ترجمه علی بختیارزاده، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-   لدین، مایکل؛ سوئس ویلیام (1363)، کارتر و سقوط شاه، ناصر ایرانی، چ3، تهران: امیرکبیر.

-   محسنیان‌راد، مهدی (1375)، انقلاب مطبوعات و ارزش­ها، چ1، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.

-   مسعود انصاری، احمدعلی (1388)، پس از سقوط، خاطرات احمدعلی مسعود انصاری، چ7، تهران: مؤسسه پژوهش­های سیاسی.

-   موسوی خمینی، روح الله (1379)، صحیفه امام، ج3 و 4، مؤسسه تنظیم آثار امام خمینی، تهران: عروج.

-   میلانی، عباس (1380)، ابوالهول ایرانی: امیر عباس هویدا و معمای انقلاب، برگردان عبدالرضا هوشنگ مهدوی، چ1، تهران: پیکان.

-   میلانی، محسن (1383)، شکل­گیری انقلاب اسلامی، ترجمه مجتبی عطارزاده، چ 3، تهران: گام نو.

-   نراقی، احسان (1385)، از کاخ تا زندان اوین، ترجمه سعید آذری، چ 6، تهران: رسا.

-   نشست تخصصی 17 شهریور: «کالبد شکافی یک واقعه» (1384)، سخنرانان: رخشنده اولادی، هدایت‌الله بهبودی، مهدی توکلی، عبدالمجید معادیخواه، چ2، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش­های معاصر.

-   هادیان، ناصر (1379)، «نظریه تدا اسکاچپول و انقلاب اسلامی ایران»، در: عبدالوهاب فراتی، رهیافت­های نظری بر انقلاب (مجموعه مقالات)، بی‌جا، معارف، 1389.

-   هارنی، دزموند (1377)، روحانی و شاه، ترجمه کاوه باسمنجی و کاووس باسمنجی، تهران: کتابسرا.

-   هایزر، رابرت (1365)، مأموریت مخفی هایزر درتهران: خاطرات ژنرال هایزر، ترجمه سید محمدحسین عادلی، چ1، تهران: رسا.

-   هنت، پال (1365)، کشیش­های انگلیسی در دوران انقلاب اسلامی، ترجمه حسین ابوترابیان، چ2، تهران: اطلاعات.

-   هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1372)، انقلاب ایران به روایت رادیو بی­بی­سی، چ1، تهران: طرح نو.

-   هیکل، محمدحسنین (1366)، ایران روایتی که ناگفته ماند، تهران: الهام.

-   یگانه، محمد (1384)، خاطرات محمد یگانه، به کوشش حبیب لاجوردی، مصاحبه‌کننده ضیاء صدقی، تهران: ثالث.