شکل‌گیری گفتمان سیاسی از واقعه عاشورا در دوران معاصر ایران تا دوره انقلاب اسلامی؛ با تاکید بر اندیشه‌های امام خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه امام صادق (ع)

2 عضو هیات علمی

3 دانشجوی دکترا

10.22084/rjir.2022.25596.3454

چکیده

با بررسی گفتمان‌ جریانات اجتماعی در دوران معاصر ایران می‌توان دو گفتمان سنتی و گفتمان سیاسی را در مواجهه با واقعه عاشورا تشخیص داد. گفتمان سنتی با تأکید بر جنبه‌های عاطفی و احساسی وقایع‌ کربلا بر تأثیرات فردی آن توجه دارد، و گفتمان سیاسی ضمن بهره‌گیری از عناصر عاطفی، عمدتاً توجه‌ خود را به‌ برداشت‌های سیاسی و تأثیرات اجتماعی آن معطوف می‌دارد‌ و کارویژه‌ای انقلابی‌ را در درون‌ آن می‌جوید. با نگاهی تاریخی به دو رویکرد مذکور می‌توان دریافت که شکل‌گیری گفتمان سیاسی دارای سابقه‌ای طولانی نمی‌باشد و ظهور آن را باید در حوادث پس از مشروطه جست و جو نمود که بدون تردید امام خمینی بیشترین نقش را در این مسیر داشته است. از این رو این مقاله کوشیده است تا چگونگی شکل‌گیری گفتمان سیاسی از واقعه عاشورا در دوران معاصر را با تاکید بر اندیشه‌های امام خمینی مورد بررسی قرار دهد. و در این راستا با بهره‌گیری از کتب و منابع تاریخی، تحلیل و بررسی اطلاعات گردآوری شده و با چارچوب نظریه و روش تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه بر این فرضیه تأکید می‌گردد که تحولات سیاسی- اجتماعی موجب تغییر در هویت دال‌های مرکزی اندیشه سیاسی عالمان شیعه و درنتیجه شکل‌گیری گفتمان سیاسی از عاشورا گردیده است. یافته‌های این مقاله نشان می‌دهد که در گفتمان سیاسی مفاهیمی چون امر به معروف و نهی از منکر، تقیه و انتظار فرج حول دال مرکزی مبارزه و قیام در گفتمان سیاسی از عاشورا مفصلبندی شده‌اند در حالی که در گفتمان سنتی این مفاهیم حول دال محوری تعبد و عبادت مفصلبندی می‌شدند.

کلیدواژه‌ها