جایگاه تصویرپردازی از آینده مبتنی بر اندیشه‌های امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه آینده‌پژوهی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.

2 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری آینده‌پژوهی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) تهران، ایران.

10.22084/rjir.2025.31485.3958

چکیده

هدف:  این پژوهش با هدف بررسی رویکرد امام خمینی(ره) در تصویرپردازی از آینده طراحی شده است. پرسش اصلی تحقیق این است که امام خمینی(ره) چگونه با تکیه بر مبانی دینی، فقه سیاسی شیعه و مقتضیات زمانه، آینده مطلوب را ترسیم کرده و چه نقشی در هدایت جامعه ایرانی به سوی انقلاب اسلامی ایفا نموده‌اند.
روش ­شناسی پژوهش: روش تحقیق بر پایه تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تحلیل تم انجام گرفته است. متون اصلی شامل صحیفه امام و وصیت‌نامه الهی–سیاسی مورد بررسی قرار گرفته و با استفاده از چارچوب‌های آینده‌پژوهی تحلیل شده‌اند.
یافته ­ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد امام خمینی(ره) در تصویرپردازی آینده تلفیقی از سه پارادایم اکتشافی، هنجاری و شهودی بوده است؛ به‌گونه‌ای که در بُعد اکتشافی بر تحلیل روندها (مانند پیش‌بینی فروپاشی بلوک شرق)، در بُعد هنجاری بر ارزش‌های اسلامی (همچون ترسیم نظام عادلانه اسلامی)، و در بُعد شهودی بر بینش‌های دینی (نظیر تعبیر «کودکان در گهواره») تأکید داشته‌اند. این رویکرد با ویژگی‌هایی نظیر مثبت‌نگری، نگاه فرازمانی و فرامکانی و تأکید بر خودباوری، توانسته زمینه بسیج اجتماعی و تحقق اهداف انقلاب اسلامی را فراهم آورد.
نتیجه ­گیری: نتایج نشان می‌دهد که تصویرپردازی امام خمینی(ره) فراتر از الگوهای رایج آینده‌نگاری است و با ارائه مدلی مفهومی در بستر دینی، چارچوبی کارآمد برای تحلیل و هدایت جوامع اسلامی فراهم می‌کند. این رویکرد می‌تواند الگو و الهام‌بخش سیاست‌گذاری و رهبری در جوامع اسلامی معاصر باشد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  • Abedi, M., & Vaziri, M. (2020). “The future of jurisprudence and political rulings in Imam Khomeini's political thought; Future research approach”. The Islamic Revolution Approach, 14(50), 191–208. (In Persian)
  • Ardeshir Sayah Mofazali, A., & Asadi, A. (2015). “A review of theoretical foundation and key concepts of futures studies regards to development of implementation framework of futures studies”. Journal of Future Studies Management, 26(1), 15–26. (In Persian)
  • Bazzani, G. (2023). “Futures in action: Expectations, imaginaries and narratives of the future”. Sociology, 57(2), 382–397.
  • Bell, D. (2004). Cyberculture: The key concepts. London: Routledge.
  • Bell, W. (2004). Foundations of futures studies: History, purposes, and knowledge (Vols. 1–2). New Brunswick, NJ: Transaction Publishers.
  • Eivazi, M. R., Komijani, A., Bozorgmehri, M., & Nezamipoor, G. (2019). “The profile of good governance in futures studies: From imaging to shaping of the future”. Journal of Iran Futures Studies, 4(1), 207–235. (In Persian)
  • Ejabi, E., Koulivand, K., & Gilani Nezhad, F. Z. (2022). “The analysis of the concept, position and scientific validity of imagination in the futures studies, from the perspective of western philosophers and futurists”. Journal of Western Philosophy, 1(3), 41–63. (In Persian)
  • Hajiani, A. (2012). Foundations, principles, and methods of futures studies (1st ed.). Imam Sadegh University Press. (In Persian)
  • Ijabi, E., Ayvazi, M. R., Shirvani Naghani, M., & Rezaei, I. (2017). “A comparative study of diverse definitions of the interdisciplinary concept of strategic foresight”. Interdisciplinary Studies of Strategic Knowledge, 7(29), 171–194. (In Persian)
  • Imam Khomeini. (2006). Sahifeh-ye Imam (5th ed.). Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. (In Persian)
  • Inayatullah, S. (2008). “Six pillars: Futures thinking for transforming”. Foresight, 10(1), 4–21.
  • Keshavarz, E. (2017). “Imaging of the future in national vision on the teachings of Islam”. Journal of Iran Futures Studies, 2(1), 55–74. (In Persian)
  • Khazaei, S., Jalilvand, M. R., & Nasrollahi Vasati, L. (2013). “A theoretical review of the causal layered analysis method in futures studies”. Futures Studies, 6, 71–102. (In Persian)
  • Kuosa, T. (2017). The evolution of strategic foresight: Navigating public policy (M. Keshavarz Tork, Trans.). National Research Institute for Science Policy.
  • Mahjoubeh Abedi, & Vaziri, M. (2020). “The future of jurisprudence and political rulings in Imam Khomeini's political thought; Future research approach”. The Islamic Revolution Approach, 14(50), 191–208. (In Persian)
  • Mansouri, R. (2008). Iran 1427: National resolve for scientific and cultural development (Revised and expanded ed.). Tarh-e No. (In Persian)
  • Miller, R. (2018). Transforming the future: Anticipation in the 21st century. London, UK: Routledge/UNESCO.
  • Mohsen Taheri Demneh, M., Pourezzat, A. A., & Zolfagharzadeh, M. M. (2015). “Contemplation in the meaning of the images of the futures: Building a concept from social identity”. National Studies, 16(4), 61–80. (In Persian)
  • Muzykina, Y. V., Aljanova, N. K., & Yuldashev, T. (2024). “Expanding Islamic studies epistemological apparatus with futures studies tools: The three tomorrows”. Journal of Futures Studies, 28(3).
  • Nazarmohammadi, F. (2018). “The manifestation of the committed human spirit in the art of the Islamic Revolution”. Kayhan, (22118), 5. (In Persian)
  • Oomen, J., Hoffman, J., & Hajer, M. A. (2022). “Techniques of futuring: On how imagined futures become socially performative”. European Journal of Social Theory, 25(2), 252–270.
  • Pirali, M. (2013). “Foresight in Imam Khomeini’s will: A cognitive–normative framework and exploratory and normative approaches to futures thinking in Imam Khomeini’s testament”. Hozour, (84), 38–52. (In Persian)
  • Ramos, J. M. (2016). “Linking foresight and action: Toward a futures action research”. Futures, 86, 1–16.
  • Rezayan, A., & Kazemi, M. (2014). “Imagery and macro images of future world politics; Suitable method to predict the complex world”. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 6(3), 173–200. (In Persian)
  • Sheidaian, H. (2007). “The requirements of the future of the Islamic Revolution from the perspectives of Imam Khomeini and the Supreme Leader”. Hesoun, (11). Retrieved from. (In Persian)
  • Slaughter, R. A. (1995). The foresight principle: Cultural recovery in the 21st century. London, UK: Adamantine Press.
  • Solgi, B. (2016). The challenges of Islamic countries and their future in Imam Khomeini’s thought. Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute.
  • United Nations Industrial Development Organization (UNIDO). (2008). UNIDO technology foresight manual (S. Shafiei Ardastani et al., Trans.). Center for Science and Technology Futures Studies, Educational and Research Institute of Defense Industries.
  • Voros, J. (2003). “A generic foresight process framework”. Foresight, 5(3), 10–21.
  • Wibowo, P. (2023). “Strategic thinking of Ayatollah Khomeini in the Iranian Islamic Revolution”. Nusantara Science and Technology Proceedings, 46–52.
  • Zare Sari, A., & Voghofi, O. (2021). “Futurism from the viewpoint of Imam Khomeini”. Journal of Future Studies of the Islamic Revolution, 1(3), 87–110. (In Persian)

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار