پژوهشنامه انقلاب اسلامی

پژوهشنامه انقلاب اسلامی

مبانی و اصول مذاکره‌ی سیاسی در اندیشه قرآنی امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حبیب‌الله عرفانی 1
حمیدرضا طوسی 2
1 طلبه سطح 4 حوزه علمیه قم، دانشجوی دکتری قرآن و روان‌شناسی مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی‌ العالمیه، قم، ایران
2 استادیار گروه قرآن و علوم انسانی، مجتمع عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.
10.22084/rjir.2025.30748.3901
چکیده
هدف: علی‌رغم جایگاه محوری مذاکره سیاسی در حل‌وفصل مسالمت‌آمیز منازعات در جهان معاصر، بهره‌گیری از مبانی قرآنی در این عرصه غالباً مورد غفلت واقع شده است. این پژوهش با هدف تبیین و استخراج اصول و مبانی قرآنی مذاکره سیاسی، با تأکید بر اندیشه‌ قرآنی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدّ ظلّه العالی)، انجام شده است.
روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش با روش کیفی (تحلیلی- استنطاقی) انجام شده است، داده‌ها از طریق استخراج و گردآوری گزاره‌های مرتبط با مذاکره از آثار مکتوب امام خامنه‌ای بر مبنای انتخاب هدفمند واژگان کلیدی، گردآوری شده‌اند، در مرحله‌ی بعد، با اتکا به روش استنطاق، سؤالات پژوهش از دل داده‌ها استنباط و در نهایت، محتوای به‌دست‌آمده با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، تحلیل و تبیین گردیده است.
یافته‌­ها: پژوهش نشان می‌دهد که مذاکره‌ی سیاسی در اندیشه امام خامنه‌ای بر مبانی ارزشی همچون(استقامت، استقلال، نفی سلطه، منافع متقابل) و اصول کارکردی استوار است، این اصول در دو سطح اصول راهبردی (شناختی -رفتاری) و تاکتیکی تحلیل شده است، اصول شناختی شامل(شناخت راهبرد طرف مقابل، سیاست‌ورزی حکیمانه، مصلحت ‌اندیشی هوشمندانه، عزت توحیدی، واقع‌نگری)است. اصول رفتاری (تکلیف‌مداری، منطق‌پذیری، کتمان، محاسبه عقلانی پیامد و آثار)را در بر می‌گیرد. این اصول در راستای تحقق اهداف کلان مذاکره به کار می‌روند. اصول تاکتیکی (نرمش قهرمانانه، نمایش هدفمند اقتدار، اقدام متقابل و منطق مواجهه با بی‌منطقی)در موقعیت‌های خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند.
نتیجه­‌گیری: پژوهش نشان می‌دهد که این مبانی و اصول ظرفیت آن را دارند که در صورت التزام به آن‌ها، مسیر تأمین آرمان‌های نظام اسلامی ازجمله حفظ عزت و استقلال، تحقق عدالت و مصلحت را در عرصه مذاکرات سیاسی هموار سازند.
کلیدواژه‌ها
اندیشه‌های قرآنی
مذاکره‌ی سیاسی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای
اصول مذاکره‌ی سیاسی
مبانی مذاکره سیاسی
مذاکره سیاسی
مذاکره
دیپلماسی

  •  

    • Abdul-Waniss Shata, Ahmad (1996). The General Principles of International Relations in Islam in Times of Peace. Cairo: Islamic Thought.
    • Afrasiabi, Zahra, Akbari, Mahmoud (2024). “Explaining the Rationality of Imam Khomeini's (ra) Unifying Approach in the International Relations of Muslim Countries.” Iran's Contemporary Government Research, 10(3): 85–106. (In Persian)
    • Bahrani, Hashem (1994). Al-Burhan fi Tafsir al-Quran (The Proof in the Interpretation of the Quran). Qom: Bu‘that Foundation.
    • Batini, Mohammad Reza (1997). Contemporary English–Persian Dictionary. Tehran: Farhang-e Moaser. (In Persian)
    • Batman Ghelich, Mohammad Hossein (2017). Translator's Dictionary (Arabic–Persian). Tehran: Mizan. (In Persian)
    • Dehkhoda, Ali-Akbar (1955). Dehkhoda Dictionary. Tehran: University of Tehran Press. (In Persian)
    • Duverger, Maurice (n.d.). An Introduction to Political Science. Translated by: Sami Durubi and Jamal Atassi. Beirut: Dar al-Jeel.
    • Eftekharian, Mohammad Hossein (2001). Encyclopedia of War and Peace (Academic Culture of International Politics). Tehran: Moslem. (In Persian)
    • Fakhr Razi, Mohammad (1999). Al-Tafsir al-Kabir (Mafatih al-Ghaib). Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
    • Farahidi, Khalil (1988). Kitab al-Ayn. Beirut: Hijrat.
    • Ghaffari, Mostafa (2019). From the June (1963). Uprising. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Ghasemi Shoob, Mohammad (2022). “Typology of Political Negotiation Goals in the Prophetic Tradition (PBUH).” Contemporary Iranian State Studies, 8(1): 11–39. (In Persian)
    • Ghasemi Shoob, Mohammad, Shahroudi, Mohammadreza, Ayazi, Mohammad Ali (2020). “Recognizing the Political Negotiation of Imam Hassan (AS); Principles of Peace Discourse.” Islamic Political Research, 8(18): 118–141. (In Persian)
    • Gohari Moghadam, Abuzar, Moudjahed, Kiani Mohammad (2019). “The Negotiation Model in the Prophetic Tradition.” Political Science, 15(1). (In Persian)
    • Hurr al-Amili, Muhammad (1995). Wasa'il al-Shia (The Means of Shia). Qom: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
    • Ibn Babawayh, Muhammad (1984). Man La Yahduruhu al-Faqih (The One Who Has No Jurist Present). Qom: Islamic Publications Office.
    • Ibn Manzur, Muhammad (1994). Lisan al-Arab (The Tongue of the Arabs). Beirut: Dar al-Fikr for Printing and Publication.
    • Javadi Amoli, Abdullah (2000). Thematic Interpretation: The Prophet's Conduct in the Quran. Researcher: Hossein Shafiei. Qom: Isra. (In Persian)
    • Khamenei, Ali (2019r). The Idea of Resistance from the Perspective of Ayatollah Khamenei. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2013). The Sun in Confrontation. Researcher: Hadith Loh-e Qalam Cultural Institute. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2017a). Two Mujahid Imams. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2018). Common Pain. Researcher: Hossein Shahsavari. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2018). Comrades of Hussein (AS). Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2018). Enemy Recognition. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2018). Teachings of the Revolution. Researcher: Alireza Mokhtarpoor Ghahroudi. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2018). The Islamic Ummah. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2019). Charter of the Teachings of the Islamic Revolution. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2019). Nahj al-Balagha: Explanation of Parts of Nahj al-Balagha. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2019). Politics from the Perspective of Ayatollah al-Ozma Khamenei. Researcher: Amir Siahpoosh. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2019b). The New Era of the World. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2019c). The Form and Nature of the Islamic Revolution in the Statements of Ayatollah Khamenei. Research: Mohammadreza Haji Anzhaei. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2019d). Armaghan. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2020a). The Epic of Imam Sajjad (AS). Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2022a). Commentary on Surah Bara'at. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (2022b). Commentary on Surah Tawbah. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khamenei, Seyyed Ali (n.d.). Statements. Tehran: Islamic Revolution Publications. (In Persian)
    • Khansari, Mohammad (1953). Formal Logic. Tehran: Didar. (In Persian)
    • Khomeini, Ruhollah (2000). Guardianship of the Jurist: Islamic Governmen Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. (In Persian)
    • Kulayni, Mohammad (1984). Al-Usul al-Kafi. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
    • Latifi Pakdeh, Lotfali (2009). Islam and International Relations. Qom: Zamzam Hedayat. (In Persian)
    • Majlesi, Mohammad Baqer (1983). Bihar al-Anwar. Beirut: Dar al-Turath al-Arabi.
    • Mostafavi, Hassan (1995). Al-Tahqiq fi Kalimat al-Quran al-Karim. Tehran: Institute of Printing and Publishing. (In Persian)
    • Nahj al-Balagha (The Peak of Eloquence)
    • Omidvar, Hossein (2011). Globalization and International Relations. Tehran: Afraz. (In Persian)
    • Pakatchi, Ahmad (2012). Research Method with Emphasis on the Field of Quran and Hadith Sciences. Qom: Imam Sadiq University (AS). (In Persian)
    • Redhead, Brian (1998). Political Thought from Plato to NATO. Translated by: Morteza Kakhi and Akbar Afsari. [n.p.]: Agah. (In Persian)
    • Sadr, Mohammad Baqir (2004). Logical Foundations of Induction. Translated by: Ahmad Mohammad Ali Qods Pour. Tehran: Yamin. (In Persian)
    • Sadr, Mohammad Baqir (2020). Historical Traditions in the Holy Quran. Translated by: Jalal Miraghai. Qom: Dar al-Sadr Publications. (In Persian)
    • Sajjadi, Abdul Qayyum (2009). Diplomacy and Political Behavior in Islam. Qom: Boostan Ketab. (In Persian)
    • Schoenfield, Mark, Schoenfield, Rick (2008). The Art and Science of Negotiation. Translated by: Ali Mostajeran. Tehran: Ney Publishing. (In Persian)
    • Shaban Nia, Qasem (2020). “Characteristics of Desirable Islamic Negotiation in Resolving Regional and International Political Conflicts.” Islamic Political Research, 8(18). (In Persian)
    • Sharif Razi, Mohammad (1987). Nahj al-Balagha (Sobhi al-Saleh). Qom: Dar al-Hijrah.
    • Shetabdra, Mohammad (2019). “Observatory Negotiation Model with an Analytical-Critical View of the Philosophy of Negotiation and its Approaches (Case Study: JCPOA Agreement).” Defense Policy, 28(107): 9–51. (In Persian)
    • Souri, Alireza (2018). “Imam Khamenei's Management in Crises: A Case Study (The Crisis Before the 2009 Elections).” Crisis Management Studies, 8(31). (In Persian)
    • Tabataba'i, Mohammad Hossein (1973). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Beirut: Al-Alami Institute for Publications.
    • Tarihi, Fakhr al-Din (1987). Majma' al-Bahrain. Researcher: Seyyed Ahmad Hosseini. [n.p.]: Maktab Nashr al-Thaqafa al-Islamiyya.
    • The Holy Quran
    • Tusi, Hamidreza (2019). “A Study on the Rule of Reciprocity Based on Verse 58 of Surah Al-Anfal.” Quranic Teachings, 16(29): 199–222. (In Persian)
    • Tusi, Mohammad (1986). Tahdhib al-Ahkam. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
    • Zabidi, Muhammad Murtada (n.d.). Taj al-Arus min Jawahir al-Qamus. Beirut: Al-Maktaba al-Hayat.
    • Zanjani, Abbasali (2006). The Foundations of Islamic Political Thought. 3rd Ed. Tehran: Research Institute for Islamic Culture and Thought. (In Persian)