هدف: تحلیل الگوی «حوزه انقلابی» در اندیشه و عمل امام خمینی و تحلیل نقش دوران اقامت ایشان در نجف اشرف و سیره زیارتی‌شان در عتبات‌عالیات در شکل‌گیری و تکوین این الگو است.

روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی - تبیینی و با بهره‌گیری از منابع دست‌اول (آثار امام خمینی، خاطرات نزدیکان و منابع تاریخی معتبر) انجام شده است. در این مطالعه از روش تحلیل محتوای کیفی برای بررسی و استخراج مضامین اصلی در سه سطح ساختاری، گفتمانی و عملیاتی حوزه انقلابی استفاده شده است.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد امام خمینی در نجف، الگویی به‌هم‌پیوسته از تحول را پیش برد: الف- در سطح ساختاری، با نوسازی آموزشی و مبارزه با تبعیض، پایه‌های نهاد منعطف و عدالت‌محور را بنا نهاد. ب- در سطح گفتمانی، با احیای مسئولیت اجتماعی روحانیت و نظریه‌پردازی ولایت‌فقیه، پیوند دین و سیاست را از حوزۀ انتزاعی به عرصۀ عملی حکمرانی کشاند. ج- در سطح کارکردی، با ارتقای زیارت به میثاق مبارزاتی و الگوی تربیتی، سرمایه‌ی معنوی شیعه را به منبعی برای بسیج اجتماعی و مقاومت تبدیل کرد. نوآوری تحلیلی مقاله در نشان‌دادن تعامل تقویت‌کنندۀ این سه سطح و خروج از تحلیل‌های تک ساحتی پیشین است.

نتیجه‌گیری: تحلیل حاضر نشان می‌دهد که امام خمینی با ایجاد تحول هم‌زمان در ساحت‌های علمی، سیاسی، ساختاری و معنوی در نجف، الگوی «حوزه انقلابی» را بنیان نهاد. این الگوی یکپارچه، علم متعهد، سیاست معنوی و اخلاق مردمی را در هم آمیخت و پشتوانه‌ای نظری و عملی برای انقلاب اسلامی فراهم کرد.