نقش هیئت های مذهبی در تولید و تقویت سرمایه اجتماعی در فرایند انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی دانشگاه شاهد تهران.

2 استاد علوم سیاسی دانشگاه شاهد تهران.

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، بررسی نقش هیئت‌های مذهبی به‌عنوان عامل تولید و تقویت سرمایه‌ اجتماعی در فرآیند پیروزی انقلاب اسلامی ایران است. هیئت‌های مذهبی به‌عنوان یکی از منابع سرمایه‌ اجتماعی، جایگاهی ویژه در ترویج نمادها و شعائر مذهبی در میان شیعیان دارند.
روش ­شناسی پژوهش: این پژوهش با روش تحلیل اسنادی و با استفاده از ابزارهای کتابخانه‌ای و اسنادی، در پی پاسخ به این پرسش اصلی است: «نقش هیئت‌های مذهبی در تولید و تقویت سرمایه‌ اجتماعی در فرآیند انقلاب اسلامی چگونه بوده است؟»
یافته­ ها: به‌کارگیری تلفیقی از نظریات سرمایه اجتماعی (بوردیو، پاتنام، کلمن) و نظریه بسیج منابع (تیلی)، نشان دهنده این است که هیئت‌های مذهبی بستری پویا برای ایجاد اعتماد متقابل، بازتولید ارزش‌ها و هنجارهای انقلابی و خلق یک فرهنگ سیاسی مشترک بودند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هیئت‌های مذهبی، با تکیه بر ظرفیت‌های مردمی و مذهبی خود، توانستند از طریق تجمعات و مراسم‌های خود، شبکه‌های منسجمی ایجاد کنند و سازماندهی و مشارکت توده‌های مردم را در فرآیند انقلاب افزایش دهند. این نهادها با بهره‌گیری از عناصر فرهنگی و مذهبی، انگیزه‌ها و باورهای انقلابی را تقویت کردند و از طریق شبکه‌سازی انقلابی، مشارکت سیاسی و اجتماعی و ترویج اخلاق و ارزش‌های اسلامی، در شکل‌گیری هویت و مشارکت مردم مؤثر بودند.
نتیجه ­گیری: برگزاری مراسم‌های هیئت‌های مذهبی به تقویت ارزش‌ها، هنجارهای مذهبی، اعتقادی و هویتی در میان اقشار مختلف جامعه انجامید و اعتماد اجتماعی گسترده‌ای را در میان آن‌ها پدید آورد و در نهایت منجر به بسیج توده های عظیمی از مردم علیه حکومت پهلوی گردید.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  • Bakhash, Shaul. (1991). “Iran”, The American Historical Review, 96:5.
  • Biron, Alain (1991). Dictionary of Social Sciences (English-French-Persian), translated by Bagher Saroukhani. Tehran: Kayhan Publications.
  • Fasihi, Amanollah. 2007. “Religion and Social Capital. Journal of Ma'rifat”, 16th Year, No. 12.
  • Ghaffari Hashjin, Zahed; & Niyazi, Elham (2019). “The Role of Pilgrimage as Social Capital in the Process of the Islamic Revolution”. Master's Thesis. Tehran: Shahed University.
  • Ghaffari Hashjin, Zahed; Morshedizad, Ali; & Khodadadi, Haniyeh. (2012). “The Role of Religious Associations in Tehran in the Process of the Victory of the Islamic Revolution”. Political Science Journal, 8(2), 63-82. doi: 10.30497/pk.2013.1330.
  • Ghorbani, Saeid; Rahimian, Mohammad; & Ghaffari Hashjin, Zahed (2017). “Investigating the Components of the Culture of Sacrifice and Martyrdom in the Thought of Martyr Motahhari”. Islamic Social Studies, 23(112), 61-85.
  • Hesam Mazaheri, Mohsen (2021). The Book of Religious Assemblies in Contemporary Iran (Five Volumes). Arma Publishers. Tehran.
  • Hessam Mazaheri, Mohsen (2022). Shia Media: Sociology of Mourning Rituals and Religious Associations in Iran. Arma.
  • Islamic Revolution Documentation Center (2021). “The Islamic Revolution in Mashhad”. https://irdc.ir/0001q4.
  • Jafarian, Rasul (2010). Religious-Political Currents and Organizations in Iran. Elm Publishers. Tehran.
  • Keddie, Nikki (1983). “Iranian Revolutions in Comparative Perspective”, The American Historical Review, 88:3.
  • Panahi, Mohammad Hossein (2018). Theories of Revolution: Occurrence, Process, and Consequences, Tehran: SAMT Publications. (In Persian)
  • Pirani, Parviz (2013). Conceptual and Theoretical Foundations of Social Capital. Tehran: Elm Publications.
  • Political Ashura (2017). “The Center for the Great Islamic Encyclopedia”. https://www.cgie.org.ir/fa/news/179955.
  • Sameti, Hadi. (1996). “Resource Mobilization Theory and the Islamic Revolution of Iran”. Journal of the Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, (35).
  • Sami'i, Mohammad and Amouzadeh Mahdiyeji, Hanif (2014). “Social Capital of Mosques and the Islamic Revolution of Iran: A Case Study of the Social Network of Hedayat Mosque”. Political Science Research Journal, 9(4), pp. 73-102.
  • The Accompanying of the Coalition Associations with the Islamic Movement (2021). “Institute for Contemporary Political and Historical Studies”. Published on 06/05/2021. https://psri.ir/?id=qs52qr5j.
  • The Role of Mourning Associations in the Victory of the Islamic Revolution (2022). “Islamic Revolution Documentation Center”. https://irdc.ir/000244.
  • Tilly, Charles (2006). From Mobilization to Revolution, translated by Ali Morshedizad. Tehran: Imam Khomeini and the Islamic Revolution Research Institute.
  • Yaghoubi, Siavash; Mousavi, Seyyed Mohammad; & Hatami, Mohammad Reza. (2024). “The Lifeworld of Mourning Associations and its Comparison with the Formation of Ta'zieh in Iran”. Islamic Art Studies, 21(54), 660-684. doi:10.22034/ias.2023.417669.2294.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار