هدف: پیوند میان عرفان و سیاست در سنت اسلامی یکی از موضوعات کمتر بررسی شده است. پژوهشهای متعددی به جنبههای عرفانی و اخلاقی آثار میرسیدعلی همدانی پرداختهاند، اما بُعد سیاسی اندیشه همدانی بهصورت نظاممند کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش جایگاه عرفان سیاسی در اندیشه میر سیدعلی همدانی و الگوی حکومت مطلوب بوده که به تحلیل مؤلفههای عرفان سیاسی و مبانی نظری حکومت اخلاقمدار در آثار وی پرداخته است. روش شناسی پژوهش: مطالعه حاضر از رویکرد کیفی بهره میگیرد و با تحلیل محتوای آثار کلیدی همدانی، ذخیرهالملوک و سبعین، همراه با منابع تاریخی و پژوهشهای معاصر، انجام شده است. یافته ها: یافتهها نشان میدهد که همدانی سیاست را ادامه سلوک توحیدی میداند و زمامدار را «سالک صاحب مسئولیت و امین خلق» معرفی میکند. از دید او، حکومت مطلوب، نهادی اخلاقی و معنوی است که اهدافی چون تحقق عدالت اجتماعی، گسترش رفاه و امنیت، آبادانی سرزمین، ارتقای فضایل اخلاقی و تحکیم همبستگی جمعی را دنبال میکند. نتیجه گیری: عرفان در اندیشه همدانی نه صرفاً تجربه فردی، بلکه پایه مشروعیت، تعادل و دوام حکومت است. بازخوانی این الگو در عصر معاصر میتواند الهامبخش طراحی نظامهای حکمرانی اخلاقمدار، عدالتمحور و توسعهگرا باشد.
Abedi, Mohammad (2016). “Social Justice in Mystical Texts.” Pazhuheshhaye Islami (Islamic Researches). (In Persian)
Afshar, Iraj (1999). Barrasi-ye Noskheh-haye Khatti-ye Asar-e Mir Sayyid Ali Hamadani (An Examination of the Manuscript Works of Mir Sayyid Ali Hamadani). Tehran: Center for University Publications. (In Persian)
Ahmadi, Bahram (2015). “The Ideal Government in the Thought of Later Sufis.” Pazhuheshnameh-ye Andisheh-ye Siasi-ye Eslam (Journal of Political Thought of Islam). (In Persian)
Bideli, Mehdi; Naderi, Mohammad Mehdi; Bai, Abdul Reza and Mazraei, Khosrow (2025). “Political mysticism from the perspective of Mir Seyed Ali Hamadani from the perspective of the goals of government and desirable government”. Political Thought in Islam, 12(45): 143-165. doi: 10.22034/jpti.2025.549929.1454
Buehler, A. (2016). Sufi Heirs of the Prophet: The Indian Naqshbandiyya and the Rise of the Mediating Sufi Shaykh. Columbia: University of South Carolina Press.
Eaton, R. M. (2019). India in the Persianate Age: 1000–1765. London: Allen Lane.
Hamadani, Mir Sayyid Ali (2000). Awrad al-Fathiyah (Edited by Gholamreza Jamshidinzhad Ouli). Tehran: Asatir. (In Persian)
Hamadani, Mir Sayyid Ali (2008). Zakhirat al-Muluk (Edited by Mohammad Roshan). Tehran: Islamic Research Center. (In Persian)
Hamadani, Mir Sayyid Ali (2019). Sab’in (Edited by Aref Noshahi). Tehran: Anjoman-e Asar va Mafakher-e Farhangi. (In Persian)
Homayi, Jalal al-Din (2005). Tarikh-e Tasawwuf dar Iran (History of Sufism in Iran). Tehran: Zavvar. (In Persian)
Ibn Khaldun, Abd al-Rahman (1406 AH/1986 CE). Al-Muqaddimah. Beirut: Dar al-Fikr.
Nasr, S. H. (1996). Islamic Spirituality: Foundations. London: Routledge.
Nikzad, Hamed (2018). “Meritocracy in the Didactic Texts of Sufis.” Pazhuheshnameh-ye Andisheh-ye Siasi-ye Eslam (Journal of Political Thought of Islam). (In Persian)
Noshahi, A. (2011). “Manuscripts of Mir Sayyid Ali Hamadani. Islamabad: National Institute of Historical and Cultural Research.
Rafiqi, A. Q. (2003). Sufi Thought and it’s Impact on Society: Mir Sayyid Ali Hamadani in Kashmir. Srinagar: Gulshan Books.
Rizvi, S. A. A. (1992). A History of Sufism in India. New Delhi: Munshiram Manoharlal.
Rose, R. (1991). “Comparing Forms of Comparative Anaysis”, Political Studies, Vol. 4, No. 84: 24-46.
Safavi, Gholamreza. (2010). “Politics and Ethics in the Thought of Mir Sayyid Ali Hamadani.” Faslnamah-ye Motale’at-e Erfani (Quarterly Journal of Mystical Studies). (In Persian)
Schimmel, A. (1975). Mystical Dimensions of Islam. Chapel Hill: University of North Carolina Press.
Shafi’i Kadkani, Muhammad Reza. (2016). Mysticism and Politics in Islamic Civilization. Tehran: Sokhan. (In Persian)
Trimingham, J. S. (1998). The Sufi Orders in Islam. Oxford: Oxford University Press.
Zarrinkub, Abdolhossein. (2003). Jostoju dar Tasawwuf-e Iran (Inquiry into Iranian Sufism). Tehran: Sokhan. (In Persian)
