پژوهشنامه انقلاب اسلامی

پژوهشنامه انقلاب اسلامی

تلاوت قرآن و ارتباطات نمادین در تشریفات رسمی: مطالعه موردی آیات تلاوت‌شده برای هیئت‌های خارجی در مراسم تشییع شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدجواد دکامی 1
رضا محمدی 2
1 استادیار گروه معارف اسلامی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه بو علی سینا همدان. همدان. ایران.
2 استادیار گروه معارف اسلامی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه بو علی سینا همدان. همدان. ایران. ‬
10.22084/rjir.2026.33048.4080
چکیده
هدف: این پژوهش به بررسی موقعیتی می‌پردازد که در آن آیات قرآن، در چارچوب تشریفات رسمی و در برابر مخاطب خارجی مشخص، به‌صورت زمان‌بندی‌شده تلاوت می‌شود و می‌پرسد آیا پیوند آیه ـ مخاطب ـ بستر تشریفاتی را می‌توان در چارچوب ارتباطات نمادین و مفهوم پیشنهادی دیپلماسی قرآنی تحلیل کرد.

روش‌شناسی پژوه: پژوهش با روش مطالعه موردی و تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار انجام شده است. داده‌های رویدادی با اتکا به گزارش‌های رسانه‌ای قابل ردیابی و ویدئوهای منتشرشده گردآوری و در موارد امکان، با مقایسه میان منابع اعتبارسنجی شدند. موارد دارای تعارض منبع نیز با سطح اطمینان پایین‌تر تحلیل شده‌اند. مضامین آیات با مراجعه تطبیقی به تفاسیر شیعه و اهل‌سنت استخراج و کدگذاری شد.

یافته‌ها: یافته‌ها از تکرار خوشه‌هایی مانند نصرت و امید، استقامت، وفاداری، هویت جمعی، شهادت و اخلاق حکایت دارد. مراسم تشییع نیز صرفاً پس‌زمینه تحلیل نیست، بلکه زمینه‌ای سازنده است که برای آیه، فرستنده نهادی، مخاطب قابل شناسایی، زمان و توالی تشریفاتی ایجاد می‌کند.

نتیجه‌گیری: بدون این زمینه، تحلیل آیات به تفسیر معنایی محدود می‌ماند و وصف پیام دیپلماتیک قابل دفاع نیست. بااین‌حال، پژوهش قصد برگزارکنندگان، فهم واقعی هیئت‌های خارجی، تغییر نگرش آنان یا تحقق قدرت نرم را اثبات نمی‌کند و نتایج صرفاً در سطح ظرفیت دلالی و ارتباطی صورت‌بندی می‌شود.
کلیدواژه‌ها
دیپلماسی قرآنی
ارتباطات نمادین
دیپلماسی عمومی
تشریفات رسمی
تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار
پژوهشنامه انقلاب اسلامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 مهر 1405