پژوهشنامه انقلاب اسلامی

پژوهشنامه انقلاب اسلامی

عدالت و نظم در رویکرد ایرانی _اسلامی روابط بین‌الملل: بازاندیشی نظری و پژواک‌های مفهومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز
2 دانشگاه تهران
3 دانشگاه شیراز
10.22084/rjir.2026.31774.3983
چکیده
جایگاه و نسبت مفهومی عدالت و نظم، دهه‌هاست که یکی از مناقشه‌برانگیزترین موضوعات نظری در حوزه روابط بین‌الملل محسوب می‌شود. درحالی‌که رویکردهای مادی‌گرا با نگرش محافظه‌کار به نظم بین‌المللی، نظم را واجد اولویت می‌دانند و نظریه‌های انتقادی بر مقوله عدالت تأکید می‌کنند، رویکرد ایرانی-اسلامی بر پیوند ناگسستنی آن‌ها تأکید دارد. این مقاله به دنبال صورت‌بندی و تبیین دیدگاهی است که تحت عنوان رویکردهای ایرانی-اسلامی سعی در بازنمایی جایگاه نظم و عدالت در روابط بین‌الملل دارد. سؤال اصلی این است که این رویکرد چه جایگاه و نسبتی را برای دو مقوله مهم نظم و عدالت در روابط بین‌الملل قائل است؟ برای پاسخ به این پرسش، از روش توصیفی-تحلیلی و شیوه استنتاج مفهومی بهره گرفته شده است. فرض پژوهش آن است در رویکرد ایرانی–اسلامی روابط بین‌الملل، عدالت و نظم نه به‌عنوان مفاهیمی مستقل بلکه به‌صورت دو مؤلفۀ هم‌بسته و درهم‌تنیده تعریف می‌شوند، به‌گونه‌ای که تحقق هر یک شرط لازم پایداری دیگری است. بر اساس این دیدگاه، عدالت بستر مشروعیت‌بخش به نظم است و نظمی که فاقد عدالت باشد در نهایت دچار فرسایش و بی‌ثباتی می‌شود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در رویکرد ایرانی–اسلامی روابط بین‌الملل، عدالت و نظم رابطه‌ای علّی و هم‌بسته دارند که در آن عدالت نه صرفاً یک آرمان اخلاقی، بلکه سازوکاری ساختاری برای ایجاد، حفظ و اصلاح نظم به شمار می‌آید و نظمی که بر مبنای ارزش‌های اخلاقی شکل گرفته باشد، از پایداری بیشتری برخوردار است، درحالی‌که فقدان عدالت به تضعیف یا فروپاشی نظم و بحران مشروعیت آن منجر می‌شود.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 مهر 1405